Quand, fa gaireben 7000 ans, los europèus occidentals comencèron de bastir de dolmens, los abitants d’aqueste continent descobriguèron un fenomèn cultural unic que seriá mai tard conegut amb lo nom de megalitisme. En grèc, “mega” vòl dire grand, e “lithos” pèira. Aqueste fenomèn nasquèt a la fin del periòde neolitic e durèt fins a l’Edat dels Metals.
Lo megalitisme a per caracteristica de bastir de grands monuments que faguèron part de cèrts rituals collectius funeraris o tanben de centres de culte. Malgrat la coneissença actuala d’aqueles gigantasses monuments de pèira, uèi encara es plan malaisit de poder datar la lor istòria.
La majoritat d’aqueles monuments foguèron classificats segon çò que foguèt trobat dintre. Pasmens, son de monuments que ja a una epòca anciana foguèron saquejqts. Los primièrs foguèron bastits dins l’Atlantic francés aperaquí en l’an 5000 abans lo Crist e puèi s’espandiguèron per la peninsula Iberica mas tanben pel nòrd d’Euròpa e per Escandinàvia.
Un fenomèn europèu unic
Per ansin, uèi podèm trapar de monuments megalitics en fòrça païses o regions de l’Union Europèa coma Irlanda, Normandia, França, Occitània, Catalonha, lo nòrd de la peninsula Iberica e Portugal, mas tanben Sardenha, Campània, los Païses Basses, Alemanha, Danemarc e encara Suècia, Escòcia, Galas, Cornoalha e Anglatèrra.
Los principals produches d’aquel fenomèn cultural europèu foguèron los menirs e los dolmens. Menir en breton vòl dire «pèira longa», e los menirs son plantats dins lo sòl verticalament. La lor finalitat èra funerària o ceremoniala, mas tanben podián marcar de frontièras. Los pus celèbres son Carnac e Stonehenge, mas l’irlandés Newgrange tanben es plan conegut. Un dolmen, per contra, son dos o mai menirs verticals amb una pèira dessús. Aquò crèa un camin e una cambra sosterranha, jos un puèg artificial.
Uèi, i a fòrça menirs e dolmens destruches. Foguèt un fenomèn cultural europèu occidental mas n’i aguèt pas dins lo centre d’Ispània. Uèi, es un fenomèn considerat coma la primièra mòstra d’arquitectura monumentala europèa occidentala. Un autre tipe de monument megalitic es tanben demorat, lo cromlec, una sèria de menirs pausats en cercle al sòl. Lo mot ven del galés que significa «pèira corba».
Un dels pus celèbres es Stonehenge, en Anglatèrra. Es lo monument mai vièlh e mai vesitat de tota la planeta. Es un cercle de mai de 30 m de diamètre amb dos linhas de pèiras. Al centre, i auriá agut una pèira rituala religiosa o funerària. Segon qualques istorians, la tòca finala èra l’observacion astronomica, malgrat qu’aquò encara faga part d’un debat istoric qu’es pas encara finit.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala: Popsracer/CC
