Soent auem era impression qu’eth movement ei ua caracteristica animau e qu’eth mon des vegetaus ei un mon estatic. Açò non ei atau pr’amor qu’es plantes se mòuen de manèra permanenta. Eth sòn ritme, totun, depen deth Solei e açò provòque que sigue fòrça lent. E pr’açò pensam que non i a movement.
Mès eth mon vegetau tanben a excepcions e tanben se pòt véder quin ei aguest movement (e com n’ei de rapid se cau). Pr’amor que cèrtes espècies de plantes an ua velocitat estonanta. Ua velocitat qu’ei tan rapida que soent non ei vista pes umans. E era origina d’aguest tipe de movement ei eth tacte des plantes.
En naut o en baish
Era propiocepcion ei ua caracteristica que vò díder saber on ei en naut e on ei en baish. Eth gravitropisme qu’ei aqueth fenomèn peth quau es plantes senten eth sòn propri cors. An bères ues cellules especializades qu’an granes de midon pesants nomentades estatolits. Gràcies a eres es arraïces saben tostemp on ei eth cèntre dera Tèrra e es cames dera planta saben on ei eth cèu. Estonant, vertat ? Se cambiam de luòc ua planta lèu sap com reorientar-se pr’amor que sent era gravetat.
Non ei guaire sabut qu’es plantes an eth sens deth tacte, tanben nomentat Tigmotropisme. I a fòrça espècies de plantes que son sensibles ath contacte fisic. Plantes en·hiladisses coma es cedes o es vinhes se son apròp d’ua branca comencen a víer corbes ath torn d’aguesta en solament bèri uns minuts.
Era responsa dera planta ei tan complèxa que pòt trapar enquia un hil (que pòt pesar sonque milimètres de gram) de seda e hèr aguesta operacion dera madeisha manèra. Entà aguestes plantes, tocar ei era manèra de trapar un camin vèrs en naut.
Movements electrics
Un des casi mès celèbres de plantes damb movement ei eth dera nomenada Mimosa pudica. Solament tocar ua huèlha aguesta ven redonda sus era madeisha. Com ei açò possible ? Era responsa ei idraulica mès tanben electrica. Eth tacte crèe un potenciau d’accion (com se siguessen es nèrvis d’un animau) que viatge pera planta.
Quan aguest senhau arribe ara base dera huèlha es cellules liberen aigua e açò provòque ua pèrda de pression que provòque, ath torn, eth collapse dera huèlha. Ei un mecanisme entà defensar-se pr’amor que semblar èster ua planta gaireben mòrta provòque non èster desirada pes erbivòrs.
Tanben i a ua planta nomentada Venus atrapamòsques. Aguesta ei era resulta dera mès perfècta engenheria tactila. Dionaea muscipula a tres petiti sensors en cada costat e era planta ei pro intelligenta per non se barrar quan i a pluèja o aire. Era sua trapa solament ei activada se er insècte tòque aumens dus pèus dera planta en mens de 20 segonds. Açò vò díder qu’ei un organisme qu’a ua memòria a cuèrt tèrme. Eth sistèma ei com processar informacion sense cervèth.
Eth tacte donques ei çò qu’ajude es plantes ara ora de víuer en un mon que non ei estatic. Com eres. Des dera arraïç que vire entà evitar ua pèira dejós deth solèr enquiara flor que se barre quan sent eth pés d’un insècte. Ei atau com eth mon vegetau demòstre qu’era fauta de musculs non arture eth sòn movement en aguesta planeta. Es plantes son tostemp ailà e quan les tocam tanben ac senten. E açò ei un des hèts mès estonants des plantes.
Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT
