La guèrra civila dels Estats Units èra finida cinc jorns abans. Mas lo president Abraham Lincoln (1809 – 1865), lo setzen, poiriá pas rebastir la nacion. Qualcunes jorns après foguèt assassinat. Aquela nuèch del 14 d’abril de 1865, un divendres, lo president e la siuena femna Mary Todd, decidiguèron veire l’òbra de teatre “Our American cousin” (“Lo nòstre cosin american”), de l’escrivan Tom Taylor, al Teatre Ford de la capitala, Washington. Per veire aquela comèdia musicala convidèt al general Ulysses Grant (qui seriá ans après lo dètz-e-ochen president dels Estats Units), mas poguèt pas pr’amor qu’aviá cèrtas reünions a Filadèlfia.
Per la siuena carga e per la pròpria seguretat, Abraham Lincoln e la siuena femna ocupèron una lòtja del teatre. Èran acompanhats del militar e diplomatic Henry Reed Rathbone e la siuena promesa Clara Harris.
Alavetz John Wilkes Booth, un actor de l’estat de Maryland, mas que residissiá a Virgínia e èra partidari de la Confederacion del Sud (qu’èra estada desbrandada pendent la guèrra), i dintrèt e amb un pistolèt de la marca Derringer, fusilhèt dirèctament lo cap del president. Immediatament, cridèt en latin l’expression “Sic semper tyrannis” (que poiriam revirar a l’occitan coma “aital totjorn (devèm agir contra) los tirans”.
Un assassinat public
Henry Reed Rathbone ensagèt reténer l’assassin, mas John Wilkes Booth l’empolanhèt. Alavetz aquel sautèt de la lòtja al scenàri del teatre, davant l’agach del public que compreniá pas exactament la situacion. Pendent la casuda Booth s’aviá trincada una camba, mas atenguèt de sortir de la bastida, davant la confusion generalisada, e partiguèt amb lo sieu caval cap al sud de Maryland.
Un jove mètge de l’armada, Charles August Leale, recebèt al president Lincoln, qu’aviá perduda la consciéncia. Nòu oras après, dins un ostal ont l’avián transportat, moriguèt. Lo sieu cadavre foguèt transportat a travèrs de divèrses estats fins a Oak Ridge, a Illinois, ont es sepelit. Lo sieu cavòt es visitat cada an per milièrs de toristas. Foguèt substituit, cossí marcava la legislacion, pel vicepresident Andrew Johnson.
Dotze jorns après foguèt trobat John Wilkes Booth amagat en una bòria del nòrd de Virgínia. Davant la negativa a la siuena rendicion se produsiguèt una fusilhada, los soldats cremèron lo granièr e un d’eles, Boston Corbett, lo feriguèt mortalament amb un còp al còl.
Amb la recerca se descobriguèt que l’assassin aviá planificadas las mòrts del President Lincoln, del vicepresident Andrew Johnson e del secretari d’estat William Seward amb la tòca de reactivar la guèrra civila e aténher la recuperacion e la victòria dels estats del sud, la Confederacion. Los complices de John Wilkes Booth foguèron detenguts, jutjats e moriguèron dins la preson o foguèron condemnats a la pena de mòrt. Abraham Lincoln dintrava a l’istòria coma un dels presidents mai importants de l’istòria dels Estats Units d’America.
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
