La vila egipciana d’Alexàndria evòca de concèptes coma l’istòria, la coneissença, la diversitat… amb la siuena mitica bibliotèca. Foguèt pendent sègles lo far del mond en la difusion de sabença. Mas tanben un far foguèt un dels sieus monuments mai coneguts. Una de las sèt meravilhas del mond.
Foguèt bastit pendent lo sègle III aC, pendent lo govèrn de la dinastia dels Ptolomèus, a l’isla de Faros o Pharos (d’aicí proven la paraula occitana “far”), près del meteis pòrt de la vila. L’abséncia de referéncias per ajudar los navigaires a trobar lo pòrt perque la còsta mediterranèa egipciana es fòrça plana e uniforma, lo rei Ptolomèu I Sòter, general que se proclamèt rei après la mòrt del mitic Alexandre lo Grand, decidiguèt lo bastiment del far, mas acabèt jol reinatge del sieu successor Ptolomèu II Filadelf l’an 282 aC.
Una meravilha mondiala
Lo budgèt foguèt d’uèch cents talents d’argent. Lo nom de l‘arquitècte contunha d’èsser motiu de discussion, mas la majoritat d’istorians opinan que foguèt Sòstrat de Cnidos. La siuena nautor seriá aperaquí entre unes cent tres e unes cent dètz-e-uèch mètres, amb una basa de trenta mètres cairats. Al costat orientat a la mar i aviá una inscripcion consacrada al dieu Zèus.
A la cima i aviá lo miralh que rebatiá la lutz solara pendent lo jorn, del temps qu’a la nuèch èra alugat un lenhièr. Qualques monedas mòstran la preséncia d’estatuas de divinitats grègas, coma Triton a las cantonadas de la bastissa e una autra de Zèus o Poseidon a la cima.
Mas lo pes enòrme que suportava la basa pendent sègles comencèt a produsir de fendasclas al bastiment, intensificadas amb divèrses tèrratrems que patiguèt la region. Justament Egipte se tròba dins la frontièra entre doas placas tectonicas, l’africana e araba e la de la mar Roja, a solament entre tres cents cinquanta e cinc cents quilomètres de la vila d’Alexàndria.
Lo primièr tèrratrem foguèt l’an 796 mas los mai destructius foguèron los dels ans 956 e 1303 (aquel succediguèt dempuèi la prèpa isla de Creta). Un darrièr tèrratrem l’an 1323 provoquèt l’enfonzament definitiu de la bastissa. Lo sultan egipcian Qaitbey comandèt retirar las roïnas de l’ancian far e bastiguèt una fortalesa a la basa de la plataforma amb las pèiras qu’avián subreviscut.
Una expedicion de l’UNESCO descobriguèt amb una expedicion arqueologica subaqüatica qualques roïnas de l’ancian far l’an 1968, mas foguèt pas fins vint-e-sièis ans après quand una còla arqueologica francésa poguèt aténher las primièras images de las siuenas colomnas e estatuas.
Existís tanben la tòca de la reconstruccion del Far d’Alexàndria, dins d’un ambiciós projècte de rebastir de bastissas e de monuments de l’epòca ptolemaica, amb la collaboracion de qualques païses europèus, mas lo sieu còst es fòrça anautit (quaranta milions de dolars). Podètz vos imaginar la vila d’Alexàndria en la siuena epòca mai esplendorosa, amb la siuena bibliotèca e lo sieu far?
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
