Normaument, quan pensam en plantes non pensam ena possibla sensibilitat entara lutz o es ritmes circadians. Pensam qu’era vision ei ua abilitat que solament an es animaus pr’amor qu’es plantes non an uèlhs ne sistèma nerciós centrau.
Totun, ua planta ei, en esséncia, un sensor de lutz gigant. Nosautres utilizam es uèlhs entà formar imatges, mès es plantes usen tot eth cors entà véder era intensitat, qualitat, direccion e temps dera lutz. Sense aguest tipe de vision, demorarien cègues pendent es sasons.
Es uèlhs molleculars des plantes an ua sèria de proteïnas nomentades fitocròms e ciptocròms biologics que reaccionen de manèra diferenta segontes es longituds d’ondada dera lutz. Son es nomenadi fotoreceptors.
Poders fascinants
Eth fitocròm qu’ei estonant ; pòt trapar era diferéncia entre era lutz ròia dirècta deth Solei e era lutz ròia luenha filtrada a trauèrs des huèlhes des arbes. Se ua planta trape massa lutz ròia luenha, sap qu’ei ena ombra d’ua planta vesina e alara activa un mecanisme d’emergéncia entà poder hèr mès longa era tija lèu lèu e trapar eth cèu. Çò ei díder, que trape era competéncia e reaccione.
De un aute costat, es plantes tanben pateishen es cicles circadians coma nosautres, es animaus. Pr’amor qu’es plantes an un relòtge biologic de 24 ores. Comencen a tribalhar ja abans dera gessuda deth Solei. Ores abans d’aguesta gessuda, era planta ja crèe enzims entà poder hèr era fotosintèsi dempús e tanben comence a orientar es huèlhes vèrs er èst.
Açò qu’ei un procés vitau. Se ua planta a flors abans d’ora, eth heirèd poirie tuar-la. Se ac hè massa tard poirie auer perdut ja es pollinizadors. Aqguest fenomèn ei coneishut damb eth nom de fotoperiodisme, çò ei era capacitat de mesurar quan demorarà era net mès damb ua precision estonanta.
Er exèmple mès celèbre d’aguest fenomèn ei eth movement des virassoleis. Atau, pendent eth dia aguestes flors segueishen eth Solei d’èst a oèst gràcies a cèrts cambis de pression idrica ena cama. Mès çò qu’ei totaument estonant ei que, pendent era net, eth virassolei tanben torne a virar vèrs er èst, en tot esperar era gessuda deth Solei. Non ei ua reaccion mecanica mès ua memòria deth luòc on gesserà eth Solei.
A mès dera lutz visibla, bères ues plantes pòden trapar era radiacion utlravioleta (UV-B) entà crear « crèma solara » o pigments protectors e atau arrestar eth damnatge en sòn ADN. Tanben usen lutz blua entà saber vèrs quina direccion poder créisher, un fenomèn nomentat fototropisme. Aguest procés ei realizat pera auxina, ua ormona que se’n va entara part mès escura dera cama e provòque qu’es cellules d’aqueth costat vien mès longues e atau era planta pòt se mòuer vèrs era lutz.
Es plantes no «guarden» entà gausir deth paisatge mès entà poder subervíuer en un mon on era lutz ei çò de mès important. Ua planta pòt saber donques quina ora ei e qui ei ath sòn costat e açò càmbie totaument era percepcion deth bòsc, que dèishe atau d’èster solament un decorat estatic e ven ua comunautat d’organismes en alèrta permanenta.
Era Redaccion
Imatge pricipau: Sapiéncia/ChatGPT
