L’ARTIC, NE HÈ PAS GUAIRE TEMPS
Uei cal parlar de com l’environament cambiè au long deus sègles en diferentas regions de la planeta, com adara l’Artic. Pr’amor que, solament hè 23 milions d’annadas (e n’ei pas arren a nivèu paleontologic) l’Artic n’èra pas un desèrt de glaç com uei, mes un vertadèr paradís de verdura que pas gaires umans actuaus reconeisherén.
La confirmacion d’aquera descobèrta que’s debanè a l’isla galesa de Devon, on cercaires aurén trobat los depaus glaçats d’aquera isla e qu’an podut donc ne har ua cuèrta historia environamentau. E alavetz estó quan estón descobèrtas las rèstas preïstoricas d’ua espècia mamifèra navèra.
Lo fossile qu’ei excepcionau pr’amor qu’a 23 milions d’annadas mes que tanben permet imaginar un ecosistèma artic plan verd on i avèva horèst mes tanben nèu e tot aquerò devath la lutz polara. Pr’amor que l’Artic èra pas un desèrt de glaç e vent com ei uei. L’istòria environamentau reau qu’ei hòrt mei diferenta que çò qui’ns podem imaginar.
L’Artic en aquera epòca qu’avèva ua fauna e ua flòra estonantas. Que i avèvan bòscs mes tanben lacs plens de vita. Lo fossile trobat qu’ei lo d’un rinocèros artic. E adara los cercaires que creden que cau cambiar la pensada suu passat d’aquera hreda region de la planeta.
Un atge nommat Miocèu
Hè solament 23 milions d’annadas l’Artic èra plan diferent d’uei. Qu’èra lo començament de l’atge del Miocèu e que i avèvan forèsts de pins, e autas espècias d’arbos. Un hèt impensable uei. Los lacs qu’èran plens de fauna, dens e dehòra. E la temperaura qu’èra plan semblanta a l’actuau temperatura d’Ontàrio, ua província canadiana orientau. Que i avèva mei d’òras de soleilh e tanben hòrt mei vegetacion. Los ivèrns qu’èran suaus mes tanben i avèvan divèrs mes de nueit polara, car tanben i avèvan rinocèros shens còrns.
L’esquelèt de rinocèros trobat ne hè pas guaire a l’isla galesa de Devon qu’auhereish donc ua frinèsta unica a la vita animau deu noste passat. L’article que’n parla qu’estó publicat au numeric Nature Ecology & Evolution, e qu’estó dirigit per Danielle Fraser, paleobiològ.
Segon aquera informacion navèra donc, que cau cambiar la pensada suu clima artic deu passat. Près de Haughton i avèvan mamifèrs terrèstres mes tanben espècias aqüaticas e semiaquaticas, com la fòca Puijila darwini. Tot qu’èra un tesaur de vita.
L’espècia navèra de rinocèros trobada que serà nommada Epiaceratherium itjilik. Era ua espècia dab mesuras parièras a las d’un rinocèros indian actual mes n’avèva pas còrns e èra erbivòr. Demorava dens lo bòsc de pins e avets e conifèrs de la region artica on podèva minjar tanben huelhas d’arbo. Que hasèva dinc a un mètre de hautor e que’s pensa que podèva plan suportar lo hred.
Aqueras caracteristicas animaus que demòstran ua adaptacion estonanta. Com podó un mamifèr tan gran subervíver dens un clima dab divèrs mes de soleilh ? Entà Fraser qu’ei segur que cercavan la neuritud devath la nèu pendent l’ivèrn polar.
La descobèrta d’aquesta espècia de rinocèros artica deu passat hè compréner mélher qu’aquera adaptacion se passè pr’amor de daubuns cambiaments climatics pr’amor del hred pendent aquera epòca. Abans i avó un atge de glaç mes maugrat aquò la vita que ressuscitava un còp de mei e que neishón de navèras fòrmas de subervita dens un ecosistèma navèth. Tanben en l’Artic.
Segon los cercaires, qu’ei aqueth lo rinocèros mei ancian jamei trobat dens aquera latituda. E que hè repensar la pensada tradicionau scientifica qu’avem de daubuas estenudas de la planeta pendent lo son passat. La soa existéncia tanben que demòstra daubuas rotas de migracion enter Euròpa e Asia e America deu Nòrd.
Dinc adara se pensava que lo pont terrèstre que i avó enter Escandinàvia e Groenlàndia avèva dejà desapareishut adara hè mei de 50 milions d’annadas. Mes la còla de cercaires dirigida per Fraser que demostrè que demorè obèrt enqüèra adara hè mensh de 20 milions d’annadas.
Las dents deu rinocèros an permetut trobar la soa origina. L’especimèn que viscó enter adara hè 21 e 24 milions d’annadas en aquera estenuda. Las proteïnas trobadas a las soas dents que son las mei ancianas jamei trobadas d’un mamifèr. Lo lhinatge d’aqueth rinocèros qu’èra europèu e De l’Orient Mejan. E que i auré arribat pr’amor que cercava un clima mei hred.
Segon aquò, qu’ei demostrat que las biomoleculas pòden subervíver hòrt mei que s’imaginava. Qu’ei un cambiament gran en paleogenetica. Tanben situa l’Artic dab un ròtle màger e clau en l’istòria deu clima deu passat. Pr’amor que l’Artic adara vadó ua region on las espècias comencèn de s’adaptar plan entà poder subervíver en un clima en cambiament permanent. Qu’ei atau com l’Artic avó un clima temperat ne hè pas guaire e que hè pensar que, dilhèu un dia, ac poiré tornar a aver.
La Redaccion
Fotografia Principau: Chat GPT/Sapiéncia
