ARENYSAURUS, UN DES DARRÈRS DINOSAURES PIRENENCS
Quan pensam en dinosaures, soent pensam tanben en desèrts o sèuves e prats. Mès enes Pirenèus maugrat qu’aué son montanhes, non siguèren tostemp atau. Èren diferentes hè 66 milions d’annades, pr’amor que siguec un des darrèrs lòcs on i auèren dinosaures en Euròpa. E alavetz es Pirenèus èren ua amassada d’isles.
Des dinosaures que i auec enes Pirenèus hè 66 milions d’ans cau rebrembar Arenysaurus ardevoli, descorbit en pòble d’Arén (Òsca). Aué ei considerat un des darrèrs dinosaures non aviars que i auec en continent europèu abans dera sua extincion.
Era sua istòria paeontologica comencèc en an 2000 quan ua còla de paleontològs trapèc es rèstes fossiles d’aguest dinosaure en un depaus deth Cretacèu superior. Es excavacions confirmèren era preséncia deth cran e diuèrses vertebres, qu’ajudèren a descríuer era naua espècia en an 2009.
Pòc abans dera extincion finau
Arenysaurus ardevoli hè referéncia ath pòble d’Arén mès tanben a Lluís Ardèvol, ua figura clau en mon dera paleontologia enes Pirenèus. Arenysaurus siguec un adrosaure, çò ei un grop de dinosaures erbivòrs tanben coneishudi damb eth nom de dinosaures de bèc de guit. Aguesti animaus auien un bèc ample e sense dents ena part frontau dera boca qu’ajudaue fòrça aguesti dinosaures a copar era èrba a mès d’auer ua complèxa boca plena de dents entà nhacar ben es plantes dures.
Arenysaurus auec ua longada d’entre 5 e 6 mètres. Non siguec un des dinosaures mès grani mès òc que siguec plan adaptat ath sòn mèdi ambient. Caminaue, mès que mès, damb sonque sues pautes, maugrat que tanben ac podie hèr damb quate. Ua des caracteristiques mès importantes d’aguest erbivòr deth Cretacèu ei era sua cresta frontau, ua estructura d’uàs qu’auie, çò de mès segur, foncions comunicatiues.
Hè 66 milions d’ans, es Pirenèus formauen part d’un Archipelag d’isles tropicaus damb arrius, lacs, còsta e tanben puègs e montanhes e ua grana vegetacion damb hauguères, conifèrs e es prumères plantes damb flors. E Arenysaurus demoraue ath costat de grani titanosaures (grani sauropòdes damb un coth fòrça long), petiti terapòdes carnivòrs, tartugues, crocodils e fòrça peishum.
Arenysaurus ei unic pr’amor que demorèc en airau pòc abans dera grana extincion deth Cretacèu-Paleogèn, que i auec ara hè 66 milions d’ans e que provoquèc era extincion de toti es dinosaures dera planeta. Cau rebrembar qu’açò passèc pr’amor dera caduda d’un meteòr en Yacatan que tuèc lèu eth 75% de totes es espècies animaus deth mon.
Era esqueleta d’Arenysaurus e tanben de d’autes espècies de dinosaures trapadi ena region demòstren ben qu’aqueri animaus èren plan actiui ecologicament e qu’era biodiuersitat èra estonanta. E que siguec atau enquiara fin des dinosaures. I auec donques nat declin d’aguesti animaus abans dera sua extincion totau.
Ath costat d’Arén tanben i a d’autes depaus de dinosaures aué que confirmen aguesta teoria com ara era Conca de Tremp, Coll de Nargó, Isona, Fumanya o Basturs. Aciu siguèren trapadi milèrs d’ueus, nins, uassi e peades de dinosaure qu’atau ac confirmen.
Eth pòble catalan de Coll de Nargó, per exèmple, ei fòrça coneishut a nivèu internacionau com un des majors depaus de ueus de dinosaure de tota era planeta. En Fumanya, de un aute costat, i a diuèrses superfícies damb peades de dinosaures e ei una des depaus mès grani deth continent europèu, damb peades de titanosaures fòrça visibles.
Per tot açò, Arenysaurus non ei solament ua espècia mès des dinosaures trapadi enes Pireneùs mès un descorbiment fòrça important que pòt confirmar era identitat culturau e scientifica dera region en tot comportar era creacion de diuèrsi musèus de dinosaures a mès de diuèrses rotes paleontologiques com eth Musèu dera Conca Dellà o era Dinosfera de Coll de Nargó.
Cada an i a naus descorbiments enes Pirenèus en çò que tòque as dinosaures. Ei eth territòri on i auèren dinosaures pendent milions d’annades. Arenysaurus ardevoli ei era espròva mès clara d’un mon aué desapareishut mès on i demorauen centeats d’espècies animaus estonantes. Ei era consecuéncia d’ua istòria naturau qu’aué tòrne a èster mès viua que jamès. E açò, entre d’auti factors, ei pr’amor Arenysaurus ardevoli.
Era Redaccion
Fotografia principau: Chat GPT/Sapiéncia
