UN CERVÈTH PLAN COMPLÈX
Díder qu’era principau diferéncia entre era nòsta espècia e es autes espècies animaus dera planeta ei eth nòste cervèth ei, dilhèu, ua obvietat. Totun, soent non brembam qu’eth nòste cervèth ei un des mès complèxes que i a en reiaume animau e non solament pes sues mesures (en tempsi preïstorics auem arribat a auer enquia 1.400 cm3).
Auer un cervèth tan complèx a hèt de nosati çò qu’èm, açò ei segur. Mès tanben comportèc en passat bèri uns problèmes com ara diuersificar era nòsta dièta o encara minjar carn, pr’amor qu’ei çò ligat ara evolucion. Quin siguec eth camin deth cervèth enquiara ?
Ara hè solament 2 milions d’annades era majoritat de paleoantropològs confirmen un prètzhèt susprenent. En fòrça pògues generacions auem lèu doblat eth volum deth nòste cervèth, maugrat qu’es mesures corporaus lèu non cambièren, Com ei açò possible ? De hèt, alara auiem (es nòsti ancessors) un cèrvèth d’apuprètz 400 cm3 (com eth cervèth d’un chimpanzé). Non guaire dempús auiem un cervèth de mès de 800 cm3. Eth cambi ei gigantàs. Eth cervèth non cambièc entà poder dempús filosofar o pensar se com crear òbres d’art mès sonque entà poder subervíuer.
Hè 2 milions d’annades
Damb eth cambi des mesures cerebraus, es nòsti ancessors an tanben patit d’auti cambiaments importants. Auem començat a pérder pèu (que solament demorèc en naut deth cran entà protegir-mos deth Solei) e tanben auem començat a produsir mès e mès melanina, un pigment marron que protegís era pèth deth Solei. Ei per açò que toti es cercaires, aué, confirmen qu’es prumèrs especimèns d’Homo sapiens èren neri.
Bères ues teories diden qu’auiem un cervèth mès e mès gran pr’amor qu’es grops on demorauem èren tanben majors. Era vida sociau animau ei fòrça complèxa: cau brembar-se qui ei amic e qui non se non volem auer problèmes laguens deth madeish grop on èm.
Eth cervèth ei un òrgan car, pr’amor que consumís lèu eth 25% de tota era energia qu’auem de besonh cada dia – e solament aucupe un 2%-. Entà noirir un cervèth mès e mès gran cau minjar mès carn e dilhèu, diden es cercaires, per açò auem deishat d’èster carronhaires e auem començat a èster caçaires.
Era temperatura ideau deth cervèth ei 37ºC. Se er environament ei heired cau auer eth cervèth caud e se eth clima ei massa calorós cau sajar de demorar mès fresc. Açò, soent, non ei possible. Es mones, totun, an glandules sudoripares. Damb era evaporacion dera sudor, ei quan perdem calor. Quan auem perdut pèu auem començat a guanhar mès e mès glandules d’aguest tipe.
A mès d’açò, tanben i auèren cambis sociaus. Damb un cervèth mès gran cau un neishement abans d’ora, se que non, es cries, non pòden gèsser ben dera mair. Mès açò tanben vò díder néisher mès immadur, pr’amor que neishem abans. Aguest ei eth cas de nòsta espècia. Es mainatges son mès temps damb es mairs e açò tanben dividic es sèxes hè centenars de milèrs d’annades.
Siguec atau com es australopitecids balhèren eth pas as prumèrs individús deth genere Homo (Homo habilis) e, dempús, aguesti a nòsta espècia (hè apuprètz 300.000 ans). Es cambis biologics, cerebraus, sociaus e de conducta non arribèren de còp, mès graduaument. Totun, eth resultat ei era nòsta espècia. E ara ja sabem bèri uns cambis petits que comportèren, damb eth temps, èster com èm. E ua des responses ad aguesta qüestion ei segura; èm com èm pr’amor qu’auem aguest cervèth e non un aute. E tot açò passèc ara hè 2 milions d’annades.
La Redaccion
Fotografia principau: Gary/CC
