Uèi i a pas solament vita terrèstra a la nosta planeta. Tanben n’i a aus oceans, qu’enqüèra an vita animau e vegetau, maugrat la gigantesca pression umana. Ací tanben demoran las màgers espècias animaus de la planeta pr’amor que i a daufins mes tanben balenas que, maugrat estar lo màger animau deu monde, tanben son plan adaptadas a la vita marina. En efèit, la balena qu’ei autant adaptada a l’environament marin que jamei la traparam suu sòu terrèstre. Solament i arriban per accident, e acerà i moreishen. La balena ei, com lo daufin e lo marsope, un cetacèu, pr’amor deu tipe de dents qu’an dens la boca, e que son entà filtrar la neuritud.
Ne son pas dents mes barbas que semblan pientes que filtran la neuritud marina. Dab eras arrèstan l’entrada de petits animaus dens la lor boca, pr’amor que la balena solament se neureish deu plancton marin. Atau, pòden se neurir de mei d’ua faiçon e ua d’aqueras qu’ei en tot obrir la boca e deishar entrar l’aiga. La balena blua e la balena dab giva pressionan la lor lenga alavetz contra l’aiga qu’entrè dens la lor boca e provòcan la sortida de la medisha en dehòra de l’animau. Solament i demorarà la neuritud marina. La balena grisa, tanben se neurís de faiçon parièra.
Ua dièta singular
Que’s neureishen deu krill e d’autes plan petits peishs. Un còp dens la boca, la neuritud qu’ei filtrada e puish devorada. La balena gris que’s neureish, sustot, près de l’ocean Artic. Acerà tròban la lor neuritud tanben a 90 mètres de pregondor. Puish arriban a la superficia un còp de mei abans de tornar a s’enfonsar un aute còp. La balena qu’ei un mamifèr que demora en grops nommats clans. Los animaus d’un medish clan an ua sòrta de dialècte unic e diferent dels autes clans. Los umans ne podem pas enqüèra compréner los sons que lençan las balenas entà se comunicar. La balena blua e enqüèra lo rorcau comun lençan sons que pòden estar escotats devath la mar per centenars de quilomètres.
Mes lo cant de la balena dab giva qu’ei enqüèra mei extraordinàri. Qu’ei lo cant mei complèxe e long de tots los animaus deu monde. Los sons que pòden estar tristes o contents, longs o cuèrts e que pòden arribar a demorar dinc a mieja òra. Que son, abituaument, crits d’un mascle, que vòu atreire ua femelha. Hèra espècias de balena migran distàncias enòrmas. Que’s neureishen dens daubuas regions, mes que’s reproduseishen en d’autas. La lor neuritud qu’ei sovent a l’ocean Artic, mes los balenats que nèishen en aigas mei caudas, com l’ocean Pacific.
Ua balena joena demorarà dab la soa mair dinc a un an. La balena mair la neurirà e tanben l’ensenharà com se neurir era sola. Solament aprés nèisher, los balenats pòden dejà pesar mei de 3 tonas, har mei de 7 mètres de longor e béver mei de 200 litres de lèit cada dia ! Dilhèu pr’açò las balenas solament se reproduseishen un còp cada dus ans e lo lor cicle reproductiu qu’ei plan lent.
Uei, e maugrat la gigantesca e criminau caça de balenas umana, aquesta qu’ei temporaument arrestada e enqüèra i a mei d’83 espècias diferentas de balenas e daufins au monde. 3 espècias que son balenas francas, ua de balena grisa, 6 espècias de rorcau e 10 espècias dab granas barbas entà se neurir. Que cau soviéner que lo màger animau deu monde uei ei la balena blua, que pòt har dinc a 30 mètres de longor, pesar mei de 150 tonas e minjar mei de 4 tonas de krill cada dia.
La Redaccion
