Èra question de temps. L’an 2005 lo biologista Juan Carlos Ceña qu’estudiava lo vison europèu au fluvi Aragon e constatè que i avèva quauquarren de nau. Que i avèvan arbos talhats e hemsas pro especificas, çò qu’un asimant de la natura poiré trobar apròp d’ua comunautat de vibres. Mes n’i avèvan pas vibres a la peninsula iberica. Com èra aquo possible ?
La comunautat scientifica enqüèra discuteish uei se los darrèrs vibres iberics s’escandín au sègle XVII o enqüèra au sègle XIX, a la peninsula iberica. N’i a pas nat acòrd. Solament se pòt confirmar que n’i avèvan au sègle II abans de Crist. Après pas dengun pòt afirmar se i avèvan o pas vibres a la peninsula iberica.
Dilhèu pr’açò, çò que descobrí lo biologista Ceña siguec estonant. Que’n calèva trobar l’origina. A la prima de 2003 qualcun liberè de faiçon illegau dinc a 18 vibres europèus d’origina babaresa. Pas dengun sap qui estó o perqué ac hasó.
Mes aquò que contunhè. Uei i a vibres au fluvi Guadalquivir que’s difusèn entà la region de faiçon naturau. Aquera annada, la biologista Teresa Calderón estimè qu’aqueths vibres avèvan demorat 40 ans en arribar au lòc. Tanben n’i a uei a Andalosia. Com ei possible qu’aqueths vibres se’n anèssen a un lòc situat a 365 quilomètres de distància eths sols ?
Ua colonia permanenta
Aqueths vibres avèvan arribat entà i demorar. Quan conquistavan ua estenuda i demoravan per tostemps. En l’an 2007 qu’avèvan dejà conquistat mei de 60 quilomètres de riera e en l’an 2023 èran dejà apròp de vilas coma Mequinensa, qu’ei a la partida mei baisha deu fluvi Èbre. D’ací èra solament question de temps que lo vibre arrivèsse a Catalonha. E uei dejà i a vibres en aqueth país. Lo Cèntre de Recèrca Ecologica qu’ac confirmè : uei i a vibres a la zòna deu Segrià, dab Lhèida coma capdulh.
La notícia qu’ei estonanta. Segon mantun cercaire, los vibres que pòden cambiar lo paisatge a l’entorn d’un fluvi e bastir magatzèms de carbòni permanents. En efèit, lo vibre qu’ei un aliat gran de l’ome a l’ora de lutar contra lo cambiament climatic, pr’amor qu’ajudan a netejar lo fluvi e l’aiga de faiçon naturau, e tanben ajudan a ressuscitar las paluns d’ua estenuda.
Lo vibre qu’ei un roganhaire paleartic semiaquatic tipic deu paisatge dab husta. La soa morfologia qu’ei caracteristica pr’amor de las soas larjas codas planas, las patas posterioras e las dents granas qu’utilizan entà copar los arbos. E la soa intelligéncia a l’ora de bastir barratges naturaus tanben hèn d’aqueth mamifèr un deus mei engenhós.
La familha dels Castoridae forma un grop de mamifèrs que demora solament a l’emisfèri nòrd, ço ei America deu nòrd, Euròpa e Asia. A Euròpa las administracions locaus e estataus usan lo vibre entà bastir un melhor environament naturau. Entad aquò har libèran vibres en estenudas on ei plan mauaisit d’i arribar.
L’unitat basica deu vibre qu’ei la familha. Cada territòri ei mercat peu pair o la mair e qu’a ua o mei tutas de husta dens l’aiga dab tunèls entà entrar, mes tanben entà huéger, se arriba l’òra, e i a un predator. La capacitat tecnica deus vibres qu’ei donc estonanta, pr’amor que se’ls pòt considerar vertadèrs arquitectes de la natura. Uei divèrs estudis confirmèn qu’açò ei hèit solament per instint, car en Euròpa, las navèras populacions de vibres bastissen barratges d’ua faiçon parièra shens aver examinat jamei abans d’autes especimèns.
E adara, cau díser dejà que n’i a tanben en Catalonha. Lèu arribaràn, donc aus Pirenèus e arribaràn au Bearn des del sud. Maugrat estar ua espècia envasiva, se confirma que s’i pòt pas lutar e que cau los acceptar. Com se tornèssen au territòri après quasi 1.500 ans après. Drin mei se pòt har.
Era Redaccion
