Foguèt alara (en 1563), çò diguèt Boussioux, que lo rei francés nomenèt Damville, duc de Motmorency, governador del comtat de Foish, amb la tòca de lo pacificar. De Paulo foguèt enviat a Pàmias per çò de meteis.
Aital, las bastidas catolicas de la vila conquistadas per los uganauds foguèron tornarmai confiscadas. Segon de Paulo, a Pàmias sonque i avián alara 3 pastors protestants e benlèu 200 o 300 uganauds. Pasmens, l’evèsque de Pàmias, Robèrt de Pellevé, grand amic del duc de Lorrena, ordonèt l’enebiment del culte protestant a la vila e la causida de nòus consuls, totes catolics. En 1566 lo consell reial li balhèt la rason.
Damville envièt 800 cavalièrs e 3 companhiás d’arcabusaires a la vila de Pàmias. Las muralhas foguèron destruchas, lo pastor uganaud fach presonièr e qualcunes protestants foguèron condemnats a mòrt. 800 uganauds foguèron expulsats de Pàmias e la vila demorèt sacada per los arcabuisares catolics pendent 4 jorns.
Robèrt de Pellevé aviá començat un periòde de grèva violéncia al comtat de Foish amb la sieuna intolerància. A Pàmias los protestants brutlèron divèrses ostals e saquèron los convents de los carmelitas, de los franciscans e de los dominicans e i aguèt entre 200 e 400 victimas catolicas.
En junh de 1563 los uganauds occitans contrarotlavan tornarmai la vila de Pàmias. Fòrça catolics fugiguèron. Qualcunes arribèron a Foish e provoquèron una revòlta catolica qu’entraïnèt la mòrt de 17 catolics.
L’arribada de Joyeuse
Lo vicomte de Joyeuse remplacèt de biais temporal Damville coma governador de Foish. Faguèt arribar tres companhiás d’arcabusièrs catolics e lo rei ordonèt a Joan d’Argennes de pacificar lo comtat. I aguèt un sens fin d’operacions militaras brica decisivas, amb de vilas e vilatges que cambièron de costat un còp e autre, mai de mòrts que luchavan en de batalhas localas e l’arribada d’epidemias, malautiás e la pèsta (tornarmai). “La repression, çò ditz l’istorian, foguèt òrra”.
En 1567 a Pàmias un grop d’uganauds volguèt pas èsser jutjat per de catolics. 24 protestants fugiguèron a Cabannas. Los catolics i envièron 200 arcabusièrs dirigits per Castelnau Durban. Lo pastor Tachard e los uganauds –totes – foguèron executats. Lo Parlament de Tolosa demorèt estonat.
Tanben en 1567 Joana de Labrit, reina de Navarra, demanèt al baron de Rabat de presidir los estats del comtat de Foish a Varilhas. En setembre pasmens, Claudi de Lévis, vicomte d’Andou, brutlèt lo convent de Valbona.
En 1568 los uganauds, dirigits per Andou conquistèron Tarascon. Lo prèire d’Ornolac foguèt lençat al fluve Arièja e moriguèt. Totun, Vic de Sòs resistiguèt l’assaut uganaud. Maseras tanben demorèt catolica.
En 1569 lo senescal de Tolosa, Bellegarde, conquistèt Le Carlar e assetgèt lo Mas d’Asilh. I arribèron uganauds de Castras e de Montalban mas poguèron pas i entrar pr’amor de grandas pèrtas (fins a 160 mòrts). Lo sètge del Mas d’Asilh finiguèt en 1570 (lo primièr).
Maseras foguèt conquistada pels protestants e demorèt un nuclèu uganaud pendent gaireben 100 ans. Fòrça catolics i foguèron chaplats. Quan arribèt l’armada catolica amb d’artilhariá, lo pastor Joan Sevin moriguèt e lo senescal de Tolosa Bellegarde tanben patiguèt d’òrras nafraduras mortalas…
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
