LO GUARANÍ
Lo guaraní es una lenga indigèna americana que demorèt isolada en America dins la siá comunautat. Mas uèi es parlada per la granda majoritat d’abitants de Paraguai. La siá vitalitat actuala doncas es brica comuna, per rapòrt a d’autras lengas indigènas americanas. Mas demostrèt qu’una lenga indigèna pòt tanben venir oficiala e assajar de trobar un luòc al mond se lors abitants an la volontat d’o far. Sián indigènas o europèus.
Las darrièras donadas d’aquesta lenga de Paraguai confirman que, uèi, i a mai de 5 milions de personas que parlan lo guaraní e aquò es lo 70% de la populacion d’aquel l’estat. Encara mai important, d’aqueles 5 milions de parlaires, un 37% son monolingües en guaraní. Un autre 34% son bilingües e al moment actual sonque demòran un 26 % dels abitants de Paraguai que parla pas lo guaraní e que sonque parlan espanhòl. Mas mai enlà de Paraguai, lo guaraní tanben es parlat en cèrts airals d’Argentina, Bolivia e encara lo sud-oèst de Brasil.
L’an 1992 foguèt un an plan especial per la comunautat guaraní. I aguèt e foguèt votada una nòva constitucion que confirmèt que lo guaraní èra lenga oficiala que deviá èsser (e aital se debanèt) desvolopada a travèrs de la lei de Lengas de Paraguai (passada en 2010). Des d’alara lo guaraní e l’espanhòl son las doas lengas oficialas d’aquel estat american.
Una lenga pel futur
L’Acadèmia de la Lenga Guaraní (Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ) es l’organisme que regula la gramatica e lo lexic del guaraní. E la Secretaria de Politicas Lingüisticas es lo ministèri qu’a coma tòca projectar la lenga guaraní al futur. Pr’açò trabalha amassa amb l’Acadèmia del Guaraní, car la tòca finala es espandir la lenga fins al 100% de tota la populacion de Paraguai.
Lo guaraní es doncas una lenga amb un grand succés e tanben un grand avenidor. Totes los documents de l’estat devon èsser en guaraní (e o son) e los jutjes an l’obligacion d’escotar e comprene çò que dison lors parlaires. Tot aquò malgrat qu’a la capitala, Asuncion, a mai de las grandas vilas, la majoritat de la populacion encara parla sonque espanhòl.
Pasmens, la tòca actuala es l’escòla. Lo guaraní es la lenga veiculara a totes los nivèls. Es dins un sistèma escolar amb dos modèls; un pels parlaires de guaraní e l’autre pels parlaires d’espanhòl.
Malgrat la bona situacion de la lenga, los parlaires de guaraní tanben an problèmas: i a fòrça distància tre lo guaraní academic e encara lo jopara (una mescla que i a en carrièras). Pr’amor que fòrça votzes dison que lo guaraní academic es plan malaisit. Benlèu lo jopara es mai usat als mèdia. D’efièch i a centenars de ràdios ont es parlat lo guaraní e lo jopara.
A la television, per contra, lo guaraní es utilizat en força programas nacionals, mas pas totjorn e i a pas cap canal monolingüe guaraní. Tanben i a jornals coma Crónica o Popular qu’an plusors paginas en guaraní. A las rets socialas lo guaraní patiguèt un espandiment estonant, mai que mai a Tik Tok.
Uèi doncas es una lenga indigèna que patís pas cap menaça grèva pr’amor del naut nombre de parlaires. Mas encara i a problèmas pels abitants que demòran pas a las vilas mas que i migran. En fòrça familhas la transmission lingüistica se trinca quand aquò se debana. Se la lenga pòt trincar l’idèia que la restaca amb la pauretat lo sieu futur serà plan positiu, plan positiu.
La Readccion
Imatge principala: nerdy girl/CC
