Lo 7 de febrièr de 1521, la vila de Malhòrca volguèt pas pus far çò que lo rei demanava. Un grop d’artesans e menestrals, que podián pas pus suportar la corrupcion de la noblesa e la röïna fiscala de las classas popularas assautèt las presons e destituiguèt las autoritats reialas. Lor dirigent èra lo sartre Joan Crespí. Amb el los agermanats dessenhèron una utopia politica basada sus la justícia sociala que, sonque podiá finir amb la violéncia e las luchas intèrnas pel poder.
Mas de perqué passèt tot aquò ? Las causas primièras avián mai de 100 ans d’edat. Malhòrca alara èra pas una societat coesionada, mas un territòri fracturat en tres blòcs: los cavalièrs e ciutadans onrats (la noblea que contrarotlava lo poder politic), los menestrals (artesans urbans organizats en corporacions a Palma) e los forans (païsans e pichons proprietaris de la Part Forana, los vilatges de defòra de la vila).
Dempuèi la desfacha de la Guèrra dels Forans (1450–1453) —que finiguèt amb sang per l’armada reiala, la situacion de las classas popularas aviá pas fach que víer pejor. Lo Grand e General Conselh, èra completament contrarotlat pels nobles e l’oligarquia urbana. Que avián dessenhat un sistèma fiscal pervèrs: la quasi totalitat dels impòstes pesava sus las espatlas dels païsans forans e los artesans de Palma, mentre que los grands senhors feudals n’èran gaireben exemptes mercé a de privilègis reials ancestrals.
Aqueste deute public insular cessava pas de créisser pr’amor de la corrupcion administrativa que desviava los fons publics cap a lors pòchas. Lo sègle XVI comencèt amb una succession de marridas culhidas de blat que provoquèt la famina generalizada al pòble menut. En mai d’aquò, en 1519 arribèt la Pèsta Negra, que foguèt tarribla a l’illa. Lo vice-rei Miguel de Gurrea e la granda noblesa terratinenta fugiguèron de Palma per se refugiar en l’interior de l’illa o per abandonar-la. E la vila demorèt abandonada al contagi, la famina e la misèria.
En 1520 la pèsta recuolèt mas la ràbia pas. Arribèron de nòvas dempuèi Valéncia que confirmavan que las corporacions s’èran organizadas en una poderosa milícia urbana armada nomenada Germania. Que desfisava los senhors feudals. En genièr de 1521, las corporacions de Palma avián començat de se reünir clandestinament per organizar una protesta contra la corrupcion del govèrn. Miguel de Gurrea, tornat a la ciutat, pensèt qu’aquò èra dangierós. E pr’açò lo 6 d eebrièr ordenèt l’arrèst de 6 dels principals caps corporatius. Un d’eles èra Joan Crespí, un sartre plan aimat a la vila e Tanben Joanot Colom, barbièr de caractèr abrandat. Los 6 caps foguèron enviats a preson.
Lo govern o aviá mal mesurat
La novèla de l’arrest dels menestrals venguèt lèu lèu generala. Lo 7 de febrièr las campanas de las glèisas comencèron de sonar a rebatre. Los talhièrs barrèron, los ferrièrs abandonèron lor trabalh e totes anèron per s’amassar amb d’espadas vielhas e mai armas. Totes arribèron a la plaça de de Cort e la residéncia del vice-rei. La garda del vice-rei gausèt pas tirar. Los afogats forçèron las pòrtas de la preson e liberèron Joan Crespí e los autres dirigents. Foguèt alara quand comencèt la revòlta vertadièra. Los agermanats obliguèron lo vice-rei a signar un document qu’acceptava la creacion d’una junta de govèrn formada exclusivament per representants de las corporacions.
Joan Crespí foguèt aclamat coma Capitani de la Germania. Crespí èra un òme moderat que voliá pas cap revolucion. Voliá pactar amb Carles I d’Aragon. Çò de melhor èra far una reforma morala e administrativa de l’illa e pro. Pr’açò totjorn dessiá Justícia e aur del Rei, per mostrar que lo pòble demorava fidèl a la Cronona e que sonque se revoltava contra la noblesa corrupta. Al nòu govèrn los revolucionaris copièron lo modèl valencian e instituiguèron la Junta dels Tretze, jos la presidéncia de Crespí. La junta confisquèt los comptes publics, faguèt d’auditorias als darrièrs 50 ans e suspenguèt los impòstes abusius. E los privilègis de fòrça nòbles demorèron suspenduts.
Lèu la revòlta s’espandiguèt a tota l’illa. Los païsans s’alièron amb los menestrals e creèron nòvas juntas a Inca, Manacor, Sa Pobla o Felanitx, e expulsèron la noblesa del poder. Pasmens, tanben i aviá una faaccion plan mai radicala; los menestrals paures e obrièrs urbans que volián atacar la noblesa. Lor cap èra Joanot Colom que demanava finir amb la noblesa de l’illa per la fòrça. Crespí esperava encara una solucion diplomatica amb lo rei, mas las letras reialas condemnèron la Germania. En julhet de 1521, Colom prenguèt lo poder, Crespí foguèt empresonat. Comencèt alavetz una fasa mai violenta.
La Germania venguèt un movement militarizat. Los nobles se refugièron al castèl de Bellver. E Colom encerclèt lo castèl amb tres mil òmes. Aprés lo combat los defensors capitulèron ma slos agermanys los auciguèron parièr. Lo castèl foguèt sacat. Ara la Germania venia una guèrra civila dobèrta. Joan Crespí, demorava a la preson e l’armada reiala començava de se preparar. Malhòrca se preparava per viure lo periòde mai dur de la siá istòria.
La Redaccion
Fotografia principau: Sapiéncia/ChatGPT
