Tarascon foguèt conquistada pels catolics en 1569. 70 uganauds foguèron lençats al fluvi Arièja e moriguèron. En 1572 sonque demoravan quatre vilas reformadas en Arièja: lo Mas d’Asilh, Le Carlar, Maseras e Urs. Los protestants assagèron de se sosmetre als catolics amb una administracion locala, pasmens, parallèla.
En 1574 los uganauds conquistèron Saverdun e los catolics brutlèron Camarada. Lo rei Carles IX autorisèt una reunion de calvinistas mas la glèisa de Montgausí foguèt destrucha. Tanben la de Foish. Le Carlar foguèt brutlat per los catolics en 1576. La Barguillèra patiguèt un òrre chaple.
5400 uganauds assetgèron Pàmias en 1576 e la conquistèron. Pàmias venguèt alara la capitala dels reformats ariejeses pendent 50 ans. Los uganauds confisquèron totes los bens de la glèisa catolica. En 1579 Sent Ibarç foguèt chaplada.
Mas de mercenaris gascons catolics assautèron Pàmias e la massacre foguèt òrra. En 1592 Enric de Navarra nomenèt Pailhés governador de Foish mas sonque un an aprés nomenèt Andou governador del comtat. En 1586 los protestants saquèron e brutlèron la glèisa de Mas Sant Antonin a Pàmias. Lo calvinista Damville arribèt al Mas d’Asilh, conquistèt la vila, destruïguèt las muralhas e auciguèt tota la garnison catolica.
Un nòu rei
En 1593 Enric de Navarra venguèt Enric IV aprés abjurar de la religion protestanta. Andou foguèt remplaçat en 1598 per Joan de Lèvis, vicomte de Mirapeis, catolic. Lo catolicisme foguèt restablit a Foish, Pàmias, Tarascon e Maseras malgrat que lo uganauds contunhèron d’administrar aquelas vilas.
Foguèt en aquela epòca, çò ditz l’istorian Boussioux, que comencèron a èsser creadas desparièras confrariás de penitents, que bastiguèron de nòvas glèisas catolicas. Qualcunes avián la túnica blava per aunorar Sant Antòni. Puèi encara foguèt creada una segonda confrariá, la de los penitents blancs, mas en 1611 ambedoas se fusionèron.
Pasmens, la victòria catolica foguèt sonque temporala. Aprés la mòrt d’Enric IV en 1610 un nòu govèrn reial contràri als uganauds arribariá lèu de la man de Maria de Medici, Loís XIIIn e Richelieu. Las guèrras de religion en Arièja demorarián encara fins a l’an 1628…
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
