Dempús dera caduda de Chavín de Huantar, eth territòri des Andes viec trincat en diferents reiaumes. Un d’aqueri ère situat ena val de Moche e darie neishement a ua des cultures mes susprenentes dera region, eth reiaume des mochiques o moches.
Era majoritat de rèstes mochiques siguèren trapades laguens dus piramides estonantes; era piramida dera Huaca deth Solei e era piramida dera Huaca dera Lua. Son dues bastides que representen encara aué eth còr religiós e politic d’un gran reiaume que s’espandic per diuèrses vals andines des deth sègle I dera nòsta epòca e que demorèc 7 sègles.
Atau, es mochiques son ua des civilizacions mes importantes dera region andina e que se desvolopèc entre es sègles I e VIII dera nòsta epòca. Segontes mès d’un istorian era sua fin arribèc pr’amor d’ua grèva crisi climatica (un fenomèn semblable a El Niño actuau) damb fòrtes plòjes torrenciaus que destrusic era majoritat des canaus d’irrigacion dera zòna e que provoquèc ua hame tan grana que fòrça dera populacion mochica moric lèu.
Ua economia diuèrsa
Es mochiques viuien dera pèsca e dera agricultura. Entà poder açò hèr calec bastir nombrosi canaus d’irrigacion entà poder adaiguar un territòri que tanben ère fòrça desertic. Sonque atau podèren es mochiques crear oasis verds e capitar. Es mochiques plantauen milh, haves, carabasses e peberòts. Eth comèrçi tanben auec fòrça importància pr’amor qu’atau podien auer pèires precioses coma turqueses argentines o lapizlazuli chilean.
Era ceramica mochica ei un des fenomèns culturaus mes importants d’aguesta civilizacion americana medievala. Bères ues des sues òbres d’art son, encara aué, excellentes. Ne son demorats òmes, animaus, plantes, batalhes, cerimònies religioses. Tanben son celèbres es scènes intimes (sexuaus) des mochiques, qu’encara aué son susprenentes pr’amor deth sòn realisme e era tematica (sodomites).
Atau, es mochiques seràn eth reiaume damb un art mès naut de tota era region ena epòca. Tanben creauen joies entath nas o es aurelhes hètes d’aur. Usauen ua tecnica entà colorar eth metalh damb acid vegetau qu’es europèus sonque descorbirien en sègle XIX. Eth sòn diu principau, de un aute costat, ère un èster damb dents ponchudes, dilhèu ua aranha giganta nomentada Ai Apaec o “talhadora de caps”, representada soent damb un cotèl en ua man e un cap talhat ena auta.
Es piràmides mochiques tanben sigueren estonantes. Era Huaca deth Solei ei ua des bastides de tèrra cruda mès granes de tot America. Hè 360 mètres de longada e 140 mètres de largada. Tanben hè 40 mètres de nautada e usèren mès de 100 000 maons secs entà bastir-la.
Era piramida dera Huaca dera Lua, totun, ocupèc ua superfícia d’enquia 290×210 m. A tres plataformes decorades damb fresqui damb es colors ròje, nere, blanc, iranja e blu. Coma motius mès representatius cau nomenar es sèrps estilizades, cares damb caracteristiques felines e aranhes gigantes, tot un mon locau qu’encara aué ei estonant coma cultura singular.
Era Redaccion
Fotografia principau: Sapiéncia/ChatGPT
