Al long de tot lo Paleolitic e encara l’Epipaleolitic, l’economia basica de nòstra espècia, qu’aviá arribat fasiá pas gaire al nòrd-èst peninsular, foguèt totjorn predatora. Èra basada en la caça e recolleccion de cèrtas espècias de plantas e fruta. La vida vidanta contunhèt d’èsser nomada e l’abitat dependiá mai del clima o encara la caça del luòc. Mas l’òme contunhèt de crear totjorn milhors armas per caçar.
Fins a l’arribada de nòstra espècia a Catalonha, lo ominids que i demoravan, mai que mai neandertalians, avián demorat totjorn en de caunas naturalas o cabanas de brancas, èrba, pèl, osses e d’autres materials naturals. Pinhons, èrba e notzes èran culhidas al costat de la caça.
A travèrs de la caça los neandertalians contunhèron d’aver carn mas tanben pèl, osses e banas per s’abilhar o encara crear otils. Qualcunes dels sitis pus celèbres amb rèstas neandertalianas son, uèi, lo Puig d’en Ròca (Girona), l’Abric Romaní (Capellades) o encara l’Arbreda (Serinhà). L’usatge de silex se desvolopèt del sud a nòrd, çò que demòstra un tipe de vida, basicament, nomada.
Lo siti de Banholes
Pasmens, los lacs de Banholes e Usalh son encara uèi un bèl testimòni de la caça de grops d’erbivòrs a nauta escala pr’amor de l’aiga que cercavan los animals. Lo luòc foguèt ideal pendent sègles pels caçaires sapiens sapiens que se trobaven de biais annadièr per caçar. Aital, aucupèron las caunas de l’Arbreda, Recau Viver, Molhet I e II e Bora Gran d’en Carreres (Serinhà) un an e autre durant sègles.
Quan arribèt nòstra espècia, fa aperaquí 35.000 ans, un dels airals culturals mès mercats de çò que seriá puèi Catalonha foguèt lo sud (Uèi Tèrres d’Èbre e Tarragona). Totun, pauc a cha pauc e aprés crosar los Pirenèus dempuèi lo nòrd, los primièrs òmes e femnas de nòstra espècia butèron los neandertalians mai e mai al sud, çò que creèt una frontièra naturala entre ambedoas espècias ominidas que demorèt sègles, benlèu milièrs d’ans, e que demorèt al torn del flume Èbre.
Nòstra espècia arribèt aicí amb otils vielhs coma lanças e coltèls mas tanben amb d’otils nous, coma flèchas o agulhas, que lèu balhèron un grand avantatge a Homo sapiens davant los neandertalians. Ne son demoradas de pèças excepcionalas, coma las pèiras trabalhadas de las Fònts (Artesa de Lhèida), Sugranhes (Reus) o encara lo meteis Abric Romaní, plan desparièras de las pèiras copadas anteriors del Cau del Duc (Torroelha) e realizadas per neandertalians o encara espècias ominidas anterioras, coma, benlèu, Homo erectus.
La caça contunhèt d’èsser d’espècias grandas coma lo mamot, lo rinocèros o l’ipopotam o lo bison e l’orinhal. Mas tanben d’espècias pus pichonas mas pus comunas, coma lo cèrvi, lo senglar, lo conilh, lo cabiròl, lo caval, la cabra o encara l’ós.
Un bon exèmple de tot aquò son las pinturas trapadas a la Serra de la Pietat (Ulhdecona) on ecara uèi podem veèire d’arquièrs que caçan amassa cèrvis. Los cercaires confirman que foguèron realizadas tre l’Epipaleolitic (la fin del Paleolitic) e lo Neolitic, çò que demostrariá que nosautres, Homo sapiens sapiens, avèm contunhat una vida nomada de caçaires-culheires practicament fins a l’arribada de l’agricultura e la naissença de tota una autra edat; l’edat nòva dels metalhs.
La Redaccion
Fotografia principala: Sapiéncia/ChatGPT
