Eth mistèri des ieroglifes demorèc atau, un secret, enquiar an 1822. Abans non se sabie çò que volien díder es iroglifes der Egipte ancian. En aguesta annada, un savant francés fòrça joen, Jean-François Champoillon, podec deschifrar era anciana lenga des egipcians, ua lengua que, evolucionada, encara ei aué parlada pera comunautat còpta (crestiana) d’Egipte.
Tot comencèc en 1798, quan Napoleon Bonaparte decidic enviar ua expedicion militar a Egipte. Damb era envièc un grop de cercaires e scientifics qu’auien coma tòca darrèra estudiar era lengua e cultures egipcianes antigues. Era majoritat apertenien ar Institut d’Egipte.
Era descripcion de toti aqueri savants demorèc ena òbra La Description d’Egipte, ua òbra gigantassa que comprenie tanben diuèrses centnars d’illustracions. Siguec era prumèra guida des monuments d’Egipte. Mès d’un libre siguec escrit entara aguesta òbra monumentau, qu’aué encara semble mès ua enciclopèdia scientifica que non un libre de viatges.
Era interpretacion de Champollion
En 1799 Champollion ère en Alexandria, Egipte. Es soldats francesi trapèren ua grana estela hèta damb basalt que lèu siguec nomentada Pèira Rossetta. En aguesta i auie tres inscripcions. Era prumèra ère hèta en ieroglifes, era escritura sagrada des ancians esgipcians. Era dusau en demotic, era escritura egipciana popular des egipcians, que ja non comprenien e ieroglifes, mès qu’auie evolucionat a fòrmes modèrnes. Era tresau ère en grèc ancian.
Champollion, donques, que coneishie eth grèc ancian, podec lièger un decret deth faraon Ptolomèu, escrit en an 198 aC. Totun, qu’es tèxtes escriti en demotic e en ieroglifes demorèren, temporaument, encara un secret barrat.
Vint annades dempús, un egiptològ anglés, Thomas Young, descorbic en 1819 qu’es cartochi que i auie ena Pèira Rossetta parlauen deth faraon Ptolomèu. Era idèia ère susprenenta e pr’açò, en 1822, Champollion volec comprovar se açò ère vertat. E apliquèc eth cartoch a un obelisc que i auie en Philae.
Champollion i podec lièger eth nom de Cleopatra, ua des reines mès celèbres dera istòria der ancian Egipte. Açò volie díder que cèrts iroglifes auien ua correspondéncia damb er alfabet occidentau actuau. Champollion assajèc alavètz de comparar aqueri senhaus damb d’auti cartochi e ne podec deschifrar diuèrsi mès, a pòc a pòc. Siguec atau com descorbic eth significat de diuèrsi ieroglifes.
Eth tribalh de Champollion siguec gigantàs. Trabalhèc en aguest projècte mès de dètz annades. En 1832 ja auie descorbit çò que volien díder toti es ieroglifes que i auien ena Pèira Rossetta. Quan volie díder ath mon çò qu’auie descorbit, moric. Totun, eth sòn descorbiment viec lèu popular e non guaire dempús neishie era egiptologia, era sciéncia que trabalha sus eth significat des iroglifes der ancian Egipte.
Non cau díder qu’a nivèu arquologic açò provoquèc poder auançar e fòrça ena revirada d’aqueres inscripcions ancianes mès tanben ena cultura e istòria der ancian Egipte. Solament atau, en sègle XXau, se podec afirmar qu’Egipte ère un país damb mès de 5.000 annades d’istòria. Qu’ei lèu dit !
Era Redaccion
Illustracion principau: ChatGPT/Sapiéncia
