Non guaire lonh dera mar mediterranèa e apròp dera sèrra de Prades i a era ciutat de Reus, era capitau istorica, naturau e culturau dera comarca deth Baish Camp. Ja hè temps qu’a mès de 110.00 abitants e demòre en ua comarca fòrça diuèrsa en paisatges mès tanben a nivèl uman. Eth passat dera ciutat ei ric en comèrci, indústria e vida associatiua. Ua beròia pòrta d’entrada a un territòri mediterranèu damb camps d’agricultura grani e muntanhes tostemp apròp.
Era situacion geografica de Reus ei fòrça privilegiada, en terren plan e lòc clau de mercat e comèrci. Ath torn i a sèrres naturaus damb vinha e olivèrs, auerassèrs, e rières que tostemp cridaren era atencion des umans. Totun, Reus ei tanben en Camp de Tarragona, ua region damb bòsqui e un paisatge bastit per òme damb er estonant Massís de Prades, es Sèrres de Mussara e Vilamar, es airaus protegidi des rius Siurana e Prades o encara eth parc naturau de Poblet.
Reus ei en centre d’aguesta region en un terren mès naut en nòrd e mès baish en sud. Açò vò díder que Reus ei apròp deth mar mès tanben pro lonh entà poder fugir es inondacions. Atau, eth territòri qu’ei ric en depaus de fanga des rières, grés des sèrres, hèr tipic deth sud catalan e calç qu’ajude era agricultura a espandir-se. Segontes anam mès e mès ena direcion de Prades i traparam mès e mès pissarra e dolomites.
Es rières son part d’aguest paisatge, damb era rièra de Maspujols, era rièra dera Sèuva, era de Riudoms, d’Alforja, etc, que dan depaus e aigua ara region. E que tanben provòque un microabitat umit entara fauna. Cada matin sigue iuèrn o estiu, era vegetacion ei fòrça umida, çò que hè deth Baish camp un paradís naturau entar òme e entara fauna e flòra deth lòc.
Ath costat d’aguestes rieres, que soent, son inondades, i an es montanhes dera Mussara, de Miramar, de Prades e de Llaberia. Son un mur naturau contra eth heired deth nòrd e que da mès pluèja ar airau. Es sèrres son o totaument mediterranèes o submediterranèes pr’amor dera nautada.
Eth releu de Reus ei fòrça plan. Açò ajudèc er espandiment uman, era urbanizacion e es bones comunicacions. Tanben un tipe d’agricultura caracteristic, de secano e fòrça poligòns industriaus. Tanben i an petits puègs nomenadi tossals. Aguesti son eth Puèg dera Cama, de Montclar e de Monterols. Des d’aciu se pòt véder tot eth Camp de Tarragona.
Un paisatge trincat
Totun, quan èm mès a pròp dera sèrra dera Mussara, eth paisatge ven soent trincat, damb cingles, barrancs e carenes, capdaus ara ora de compréner com ei eth país ath torn dera ciutat. En sègle XVIIIau Reus ja ère eth dusau cèntre comerciau de Catalonha damb ua grana indústria. En sègles XIXau e XXau tanben siguec un des mès importants cèntres modernistes. Aué ei encara ua referéncia en salut, comèrci e torisme.
Eth Baish Camp siguec tostemp país d’auerassèrs, olivèrs, vinha e ametlèrs e tanben d’ua agricultura diuèrsa. Solament er auerassèr cambièc totaument eth paisatge locau en sègle XIXau e hèc dera comarca era zòna productora d’aueranes mès important deth país. Tanben i a ua importanta indústria dera alimentacion, logistica, servicis e torisme. Cau rebrembar que Reus tanben a ospitau, universitat, musèus, teatre e ua rica vida culturau.
Maugrat tota aquera urbanizacion, ath torn de Reus podèm trapar aisidament arrats de camp e eriçons, vops e bèra ua geneta, conilhs e arrates-caudes. Tanben en bòsqui traparam soent senglars, cabiròus, teishons e hagines. Reus ei important tanben se volèm veir audèths ; mèrles e tornelhs, mallerengues e pièths-rois, churiguèrs e encara en Prades era agla coabarrada.
Es sèrres ath torn dera ciutat son plenes de cernalhes, colòbres, sèrps e dragons, grapauds, e granòlhes. Insèctes com eth parpalhòu der arboç, o era Blanca dera Col. Tot en montanhes de pin blanc, ausines, garrigues, lentiscle e aladèrn. En territòri mès naut traparam mès soent pin roi, casses, fagedes e cades. Era biodiuersitat qu’ei susprenenta.
Cau rebrembar tostemp espacis coma era Mussara o encara eth replanat de Prades. Damb fòrça cingles, bòsqui prigonds, barrancs nauts e pòbles abandonadi. Ena sèrra de Miramar i a pin blanc e camin entà passejar pera natura. Es rieres son plenes de vida e en ponent era Sèrra dera Llaberia ei un des lòcs mès salvatges de tot eth sud de Catalonha.
D’autes visites ath parc naturau de Poblet, es montanhes de Prades, o er espaci protegit de Siurana son recomanables damb un territòri rurau plen de masies istoriques. Un país donques excepcionau, damb ua flòra e fauna riques e on era natura se confon damb un patrimòni urban ric com pògues ciutats catalanes an. E cau que Reus demòre atau, pr’amor qu’ei ua ciutat obèrta e culturau damb un paisatge naturau estonant.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Fotografia principau: Ziol/CC
