Bossòst ei ena riba quèrra deth flume Garona, ena zòna mièja dera Val d’Aran. Ei força coneishut per èster un des vilatges mès beròis dera Val ; damb un nuclèu ancian plan conservat e ua relacion intima damb era natura en tot mesclar er esperit de petit pòble damb es bòsqui dera region.
Aquest pòble aranés a apuprètz 1.000 abitants e ei termièra damb er estat francés. A un patrimòni arquitectonic des polits e demòre coma pòrta d’entrada a un sense fin de toristes que i arriben pr’amor dera sua natura, cultura e gastronomia.
Entrar en Bossòst ei crotzar eth pònt sus Garona, bastit diuèrsi còps pendent sègles pr’amor dera fòrça dera aigua. Tanben ei era entrada naturau ath pòble. Des d’aciu se pòt ben descorbir era esséncia des pòbles aranesi damb carrèrs estrets e cases de pèira e ath torn un paisatge meravelhós.
Un nuclèu ancian, plan ancian
En carrèr Major i traparam restaurants, botigues, comèrci tradicionaus e servicis diferenti. Ei crotzat un còp e aute per sòns abitants mès tanben per toristes que tornen de visitar es montanhes que i a apròp. En estiu ven un espaci de lutz permanent pr’amor des hèstes populars.
Era Plaça deth Campet, ei un espaci obèrt cèntre de fòrça activitats culturaus. Apròp i a era Plaça dera Glèisa, damb ua gleisa romanica. Aguesta e places mès petites non trinquen era armonia deth dessenh aranés tradicionau : murs de pèira, hièstres petites e balcons de husta que son un miralh dera natura que i a ath torn de Bossòst. E damb ua glèisa dera mair de Diu dera Purificacion unica en Pirenèus.
Aguesta glésia ei deth sègle XII e ei eth monument istoric mès important d’aguest pòble aranés. Eth sòn estil ei romanic lombard damb arcs cècs, arquitectura lombarda e ua campana longa que da mès beresa ath conjunt. Era pòrta ja ei unica, damb releus inspiradi ena Bíblia. Laguens, era esséncia demòre medievau e i a diuèrsi objèctes d’epòques diferentes.
Bossòst tanben a mai art medievau ; era capèla de Sant Antòni o era de Sant Ròc, lòcs de proteccion tradicionaus. Un patrimòni ric que non ei tostemp enes guides dera val. En pòble i a tanben bères ues cases des sègles XVII e XVIII uniques que remembren eth comèrci damb Occitània dera epòca.
Es edificis de Bossòst ancians an es murs de pèira fòrça espessor, tets fòrts entà suportar ben era nhèu, pòrtes damb data e escuts familhars. Eth prumèr viatge que s’escriuèc Bossòst siguec pendent era edat mejana, quan ère encara un lòc estrategic entà controlar eth Garona. Alavètz se òm volie anar ath nòrd calie crotzar eth Portilhon.
Bossòst siguec tostemp un pòble de termièra que junhec Banhères e Comenge damb Aran. Açò comportèc eth neishement de fòrça ostaus e fondes, comerciants e ua economia obèrta e actiua. Des deth Sègle XIX, era economia deth pòble, enlòc de patir un declin, reviscolèc.
Es sues hèstes tradicionaus son era Festa Major (agost), era plantada der Arbe (mai), era romeria de Sant Antòni e era celebracion deth carnaval tradicionau. Es darrères annades capitèc fòrça damb naues hèstes e concèrts.
Ath torn de Bossòst i traparam eth massís dera Maladeta, e bòsqui e prats susprenents. Era Garona, a Bossòst ei rapida e damb aigua blosa. Aué òm pòt caminar ath sòn costat, pescar, o gaudir dera natura.
Es itineraris que gessen de Bossòst son tanben fòrça beròis. Arriben a mièja montanha e permeten poder entrar as bòsqui. Podèm pujar ath Portilhon e arribar a Banhères e veire un paisatge diuèrs e unic damb bòsqui, flumes e prats plens de flors. Atau se pòt hèr eth Passeig dera Garona, eth Camin reiau o encara era rota des fònts.
Es bòsqui propdans an ossi cèrvis, cabiròus e cabres sauvatges (isards), gats-martin, lueires e vops, mès tanben caparròis, agles reiaus, pics e merlenguines d’aigua. Ena Garona i a trueites, salamines e eth celèbre triton pirenenc.
Es bosqui son de hais, auerassèrs, aserons e bedoths. En primauèra son plan comunes es èrbes deth hitge. Mès en naut traparam pin ròi, pin nere e avets blanqui, bèctòrts e esquiròus. Mès en naut encara, prats damb rododendron, flors de nhèu, e edelweiss. Mès tanben èrba de Sant Joan e frigòla, e ua muntanha d’èrbes aromatiques. E non cau desbrembar eth parc nacionau d’Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici, fòrça apròp de Bossòst. Tanben era Resèrva nacionau de Caça deth Naut Palhars.
Es abitants de Bossòst an suenhat tostemp era val. Damb vaques e chivaus. Ara e durant era edat mejana. Es bòsqui an dat husta, èrba, e plantes medicinaus. Aué, totun, era economia deth pòble depen mès deth torisme, positiu en generau.
Non cau díder que Bossòst ei plan ligat ar aranés, era varianta locau der occitan. Ei lengua oficiau e ei usat per tot. Hèstes com Nadau son plies de musica e dansa – era Escaleta o era Polida -. I a diuèrsi grops de musica, dont Es Paums e es Paoesses, qu’an ua musica tradicionau que soent vò tanben trincar era modernitat.
Es plats tradicionaus aranesi son un vertadèr tresaur gastronomic, damb era Ola Aranesa, eth civèt de singlar o era trueita de riu a mès de diuèrsi patés e embotits locaus. Tanben an fòrça plats doços. Era carn de bedelha, es hormatges, e era mèu de Bossòst son celèbres.
Atau, aué Bossòst ei un beròi pòble aranés tranquil e dinamic ath còp, e tostemp damb eth ritme mercat peth clima. Ena tardor i a misharnons ròis, en iuèrn nhèu e en primauèra un mon sancèr vèrd, ideau entà hèr trekking, ciclisme, pescar o esquiar (Bossòst ei apròp de Baqueira Beret).
Totun, tanben cau poder arrestar era migracion des mès joeni, suenhar melhor eth mèdi ambient, e poder trapar casa aisidament en pòble. Eth cambi climatic ei fòrça present, damb montanhes damb mens e mens nhèu cada annada. Se Bossòst trapa com reviscolar era sua lengua e cultura e diuersifica eth torisme ei un pòble que poirie créisher e bene auer un beròi futur.
Bossòst ei un pòble aranés que da identitat ara Val d’Aran. Damb istòria, e natura que sabec com conservar era esséncia deth passat en tot mirar eth futur sense pòur. Un beròi pòble que mescla modernitat e tradicion, e que convide a demorar bèri uns dies entà poder descorbir çò de melhor dera Val d’Aran, un país unic enes Pireneùs.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Fotografia principau: Pere Igor/CC SEARCH
