Una de las vilas pus ancianas d’America meridionala se desvolopèt plan abans de l’arribada e conquista dels incas (s.XV). Uèi es situada en Peró e es mai celèbra pr’amor qu’influencièt totas las culturas e vila conegudas aprés d’aquela region dels Andes. Lo sieu nòm encara uèi es plan desconegut: Chavín de Huantar.
La tradicion arquitectonica peruana arriba fins a l’an 3.000 aC, mai que mai amb de bastidas de pèira e argila situadas a la còsta de l’ocean Pacific. Prèp de la vila de Caral, a la val de Supe, los arqueològs del sègle XX trobèron desenats de monuments ancians. Tanben a Cerro Sechín, a la val de Casma, ont foguèt trobat tanben un temple plen de bas-relèus que mostravan guerrièrs e prèires locals amb de gambas, braces e caps umans coma trofèu.
Las montanhas dels Andes
Chavín de Huantar es situada a las montanhas de Callejón de Huaylas, a mai de 3.000 mètres de nautor. Èra bastida sul crosament dels camins de la còsta del Pacific e la sèlva amazoniana. Dempuèi lo sègle X aC Chavín venguèt un tras qu’important cèntre religiós regional qu’espandiguèt la siá influéncia sus fòrça territòri andin. E la siá cultura influencièt e plan las civilizacions peroanas posterioras que i aguèt a la region.
L’origina de Chavín encara uèi es discutida per la comunautat arqueologica internacionala. Per d’unes foguèt fondada per d’abitants de la còsta. Per d’autres cercaires encara, per d’abitants de la sèlva amazoniana car foguèron trobadas fòrça esculturas que son d’animals de la forèst tropicala americana coma los caimans, los jaguars e las anacondas.
Per ansin, e al long de desparièras terrassas, Chavín se desvolopèt lèu. La bastida la pus estonanta d’aquesta vila es una piramida de 10 mètres de nautor nomenada El Castillo. Dins i a un vertadièr laberint de cambras, escalas e escuritat. En defòra foguèron trobadas divèrsas estatuas-cap que sostenon los murs e semblan menaçar los abitants de l’airal. Los arqueològs poguèron pas encara deschifrar lo mistèri; èran per protegir o per menaçar las victimas de sacrificis realizats a Chavín ?
Lo Lanzon es tanben una de las esculturas pus misteriosas jamai trapadas a Chavín de Huantar. Fa mai de 4,60 mètres de nautor e foguèt quilhada dins una cambra sosterranha d’un temple de Chavín. A la partida superiora òm i pòt veire una creatura mièi-ome, mièi-jaguar, amb de dents ponchudas e pèl de sèrp.
Per qualcunes arqueològs, lo dieu del Lanzon demanava victimas animalas o umanas totjorn. Èran aucidas las siás victimas en una cambra situada sus l’estatua e la siá sang cobrissiá lo cap del dieu, qu’aviá totjorn besonh de mai sang. Èra lo culte de l’orror.
Chavín se desvolopèt al còp que d’autras vilas de la region, coma Cerro Sechín o Caral. Las tres forman part d’una anciana cultura andina qu’influencièt lo lòc durant sègles. Una cultura qu’encara es un mistèri per l’arqueologia mas que foguèt la basa de culturas e civilizacions peroanas posterioras, coma los mochicas, los abitants de las vals deserticas de Nazca, Ica e Paracas, la gigantassa vila de Tihuanaco, Chan Chan e fin finala, los meteisses incas. Òc, los incas arribèron a conquistar un gran empèri andin, mas pas gaire abans de l’arribada dels conquistadors europèus.
La redaccion
Fotografia principala: Yonelcampos/CC
