Lo pigargue o agla de mar qu’ei tornat a la peninsula iberica aprés se declarar coma espècia escandilhada pendent lo sègle XIXn. Los prumèrs individús que son adara estats liberats en Castilha e Leon e que semblaré qu’ei ua escaduda beròja, pr’amor que an dejà avut descendéncia. Que cau soviéner que la soa reïntroduccion ei estada plan polemica dab cercaires favorables e deus autes non.
Atau, mantun biologista e ecologistas que critiquèn lo projècte de reïntroduccion d’aquera agla europèa en duas comunautats autonòmas qu’arrestèn dejà lo projècte ; Asturias e Cantàbria. Totun, un organisme que defen la biodiversitat, GREFA, que confirmè que l’eveniment èra istoric entà la biodiversitat de la peninsula iberica.
Lo pigargue qu’ei ua agla giganta que pòt arribar a aver ua envergadura alavetz de dinc a 2,5 mètres de longor e que’s escandilhé pendent lo sègle XIXn a la peninsula iberica. Totun, uei enqüèra demora en Escandinàvia.
Justament adara que neishó ua petita agla de mar gràcias au projècte de reïntroduccion de GREFA. Segon Ernesto Àlvarez, d’aqueth organisme, “poder véder nèisher ua agla petita de mar a la peninsula iberica qu’”ei un hèit istoric. Lo projècte qu’estó finançat au 100% peu Ministèri de Transicion Ecologica espanhòu, e que comencè l’an 2021 en Asturias e Cantabria, mes qu’estó lèu plan criticat pr’amor que volèvan liberar mei individús. Los especimèns qu’estón dejà liberats donc an començat d’aver descendéncia.
La màger agla europèa
“Lo pigargue qu’ei la màger agla d’Euròpa e que s’escandilhé a la peninsula iberica pr’amor qu’estó plan secutada, çò digón cercaires de GRIFA. Urosament, adara que s’i poiré escàder. Grefa, que liberè dinc a 25 aglas de mar e adara solament ne demoran 17 dont 6 cobles. Segon los scientifics, non i en pas guaire per un país plan gran, mes que n’i a pro entà s’i escàder e poder subreviure coma espècia”.
La petita agla vaduda qu’ei un mascle, e que neishó lo passat mes de mai. Puish avó un GPS pr’amor que pòt volar milèrs de quilomètres e alavetz pesava dejà 3,5 Kg. Los pairs qu’estón reïntrodusits e qu’avèvan quate ans d’atge. On èra lo nis qu’ei adara un secret. Ne vòlen pas que los òmis i sian près.
L’an passat, los cercaires que confirmèn que las aglas avèvan dejà un territòri. Los uèus qu’arribèn en març de 2025. Lo projècte deu ministèri espanhòu qu’ei mei miar aglas d’aquera espècia que venon de Norvègia. Solament en Asturias e Cantàbria qu’estón liberats 25 especimèns. Lo còst qu’estó de 360.000 euros.
Mes pas tots los expèrts i son d’acòrd. Ecologistas en Accion e Birdlife qu’avisèn qu’aquò poiré entrainar problèmas a la pèsca mes tanben au neurissatge. Aqueths organismes qu’abandonèn lo projècte en 2021. Uei que demoran 17 pigargues en l’estenuda. Mes ne’s pòt pas liberar mei especimèns.
Totun, la prumèra agla de mar vaduda a la peninsula iberica que neishó en Castilha e pas en Asturias. E aquò que balha un bon futur a l’espècia. Lo pigargue (Haliaeetus albicilla) n’a pas sosespècias. Qu’apartien a la familha de las Accipitridae. Que pòt har dinc a 92 centimètres de longor e aver ua envergadura d’alas de dinc a 2 mètres e mièi de longor.
Los femelhas son màgers que los mascles. Los adultes qu’an ua color bruna. La coda qu’ei blanca. Las soas mesuras que son estonantas. Lo lor abitat que’s difusa despuish l’Euròpa occidentau enquia China. Las aglas de Siberia que migran enquia acerà. Los pigargues europèus que vòlan enquia Argeria e Egipte. La soa màger populacion actuau qu’ei en Norvègia.
Qu’estó reïntrodusida en Escòcia en 1975 e que s’i escadó. Los irlandés tanben qu’ensajan de la reïntrodusir. En 2006 qu’arribè a Holanda e en 2017 a Venècia. A las islas Balearas qu’estó presenta dinc a l’an 1850. Que cau soviéner que tanben estó reïntrodusida en l’estat francés en l’an 2022 au Lac Genèva. Adishatz a tots e plan bona setmana.
La Redaccion
Aquesta Cronica suu Ràdio País: https://www.radiopais.fr/episode/502
Fotografia principau: Jacob Spinks/CC
