Que cal parlar deu cardin, un beròi ausèth europèu que semblaré aver entrat dens ua fasa de declin importanta. Lo cardin qu’estó un ausèth beròi que demorè tostemps en çò noste mes tanben en tot lo continent europèu. La soa vita qu’ei demorada tostemps ligada au miei agrari, mes los darrèrs cambiament climatics e environamentaus que provoquèn un declin que demòstra que la qualitat de l’environament vad de mei en mei péger. E si’s tribalha pas entad ac suenhar mei enqüèra, que poiré dessaparéisser lèu d’Euròpa.
Fins aquera annada la majoritat deus ans qu’èra plan normau véder cardins, sustot en lòcs on i avèvan cards. Lo son cant que pleava la horèst de gai tostemps. E los véder minjar sus cards èra tanben un espectacle fantastic. Mes los darrèrs ans aqueth pòlit ausèth de colors ròje e jaune que son de mensh en mensh comuns. En qualcunes lòcs dessapareguèt. Lo son cant gaujós que’s hasó enlà per tostemps. E los etològs que confirmèn un declin de l’espècia que poiré arribar a estar greù.
Pr’açò SEO/Birdlife que causí aquera espècia com Ausèth de l’an. Mei d’11.000 europèus que votèn entad ac causir. La tòca de la distincion qu’ei alertar sus la grèva situacion deus ausèths au monde e atau poder ensajar de’us protegir mélher. Lo cardin, totun, n’ei pas uei classat coma espècia en dangèr d’extincion mes que demòstra, dab la soa disparicion, l’estat actuau de l’environament, deus ecosistèmas agraris e las montanhas dinc a las vilas granas, on i a de mensh en mensh cardins actuaument.
Lo cardin qu’ei un ausèth beròi dab las mesuras d’un passeron. Qu’apartien a la familha de los fringilids dab lo verdon, lo pinçon e enqüèra autes parrats. Lo nom de l’ausèth que vien atau pr’amor de las soas colors, car an un plumatge elegant e atractiu. An la peitrina e lo baish ventre de color blanc. L’esquia e los costats que son de color brun clar. Lo cap qu’ei ròge e los uelhs que son amagats darrèr un antifàs negre que contrasta plan dab las gautas blancas. Qu’ei justament aquera combinason de colors jaune e negre çò que permet a l’asimant de la natura ac descobrir lèu.
Un ausèth gregari
Lo cardin qu’ei un ausèth gregari e plan sociable que demora quasi tostemps en grop. Qu’ac podem trapar près de camins o camps d’agricultura mes tanben en devessas e vinhas. Tanben èra plan comun dinc adara en parcs e jardins urbans. Totun, que tanben estó perseguit pendent sègles per la nosta espècia pr’amor que’s volèva escotar tostemps lo sòn beròi cant e qu’èra gardat en gabias entà ne har comèrci.
Segon SEO/BirdLife, la soa situacion actuau n’ei pas enqüèra alarmanta mes que’s pòt dejà véder que l’espècia pateish un declin prononciat hè decadas pr’amor de divèrsas miaças dont la captura illegau d’especimèns, la captivitat, l’industrializacion deu camp, ua agricultura mei intensiva o enqüèra l’usatge de pesticidas e erbicidas.
L’etologia demostrè bèth temps a qu’ua partida de las populacions de cardins europèus an com origina país com Finlàndia, Russia e autes lòcs de l’Euròpa centrau. Que son individús que huegen deu hred deu nòrd e que, quan son en estats mediterranèus meridionaus d’Euròpa, que multiplican dinc a dètz la populacion d’especimèns locaus. E tanben i a ua partida deus cardins que cada annada se hèn enlà cap a Africa entà i demorar tot l’ivèrn.
En aquera region, la reproduccion comença en març e lo nin qu’ei hèit dab brancas, èrba, lana e pèu de mamifèr. Qu’ei plan haut e usat un còp e aute cada an. La hemna que suenharà los ueus duas setmanas e ua setmana aprés los auserons que’s hèn enlà per tostemps. A còps i pòt aver ua segonda ponuda.
Seo/BirdLife, afirma qu’aquesta annada los ecosistèmas agraris son mei redusits e ne cau pas oblidar qu’ei l’ausèth mei perseguit en estats com l’espanhòu. Cada an milèrs de cardins que’s moreishen o son engabiats pr’amor de l’òmi. La campanha actuau vòu alertar sus aqueras miaças pr’amor que cau un modèle agricòla mai en armonia dab la natura. Tanben se vòu prepausar leis mei seguras entad ac protegir e acabar atau dab lo comèrci illegau d’aquera espècia.
La nosta pensada ei qu’ei ua bona campanha internacionau, pr’amor que cau acabar dejà la miaça umana e deishar de capturar cardins entà los engabiar. Un ausèth ne deuré pas jamei demorar dens ua gàbia. Qu’ei com la mort en vita d’un animau. Ne comprenen pas arren e acaban hòus pr’amor que jamei neishón entà víver dens ua gabia. Imaginatz demorar tota la vita dens ua petita gabia shens poder jamei aver contacte dab autes cardins. N’ei pas briga normau e ei ua ataca a la vita e la natura. E se aquera campanha pòt ajudar a cambiar la pensada generau e arrestar aqueras capturas, nosautes demoraram contents. E imaginam que tanben tots los asimants de la natura.
Era Redaccion
Fotografia principau: gbsngrhm/cc
