Qu’ei sabut que l’environament uei non a ua bona situacion. De hèt, la planeta que pateish uei ua grèva crisi climatica que pòt provocar lo mort lèu de hèra espècias animaus e tanben deu monde de la flòra. Totas las notícias qu’arriban ne son pas briga bonas e ei estonant descobrir que tanben i a descobèrtas positivas. Enqüèra uei. Ua d’aquestas ei la descobèrta en Africa d’ua espècia navèra de musaranha. La descobèrta que provoquè l’estonament deus cercaires, pr’amor qu’ei ua hèra petita espècia de musaranha que solament pesa 3 gramas e pro. Los scientifics que l’an vista la describon com ua musaranha “qu’a lo cap plan, la coda dab hèra pèth, e un pés hèra reduït”.
L’estonament scientific qu’estó gran pr’amor que la majoritat de descobèrtas de navèras espècias animaus o de plantas se debana sovent devath los oceans mei pregonds o dens los bòscs mes luenhans. Los cercaires n’esperavan pas trapar nada navèra espècia mamifèra en Africa. Que hè decadas qu’estó pas descobèrta nada espècia navèra de mamifèr african. E pr’açò, aquera descobèrta qu’ei quasi unica.
Aquera espècia navèra de musaranha africana qu’estó trobada a las tèrras hautas d’Etiopia, a l’èst deu continent african. Lo sòn nòm qu’ei Crocidura stanleyi. La descobèrta qu’ei tanben importanta pr’amor que l’espècia navèra estó classada scientificament com ua de las mei petitas espècias mamifèras deu monde. E ne’s coneishè pas qu’existeish dinc adara. Segon un deus cercaires que descobrí aquera espècia navèra, «que saboi lèu qu’èra ua espècia de musaranha qu’avèva pas jamei vist abans e donc que demandèi aus autes de viéner lèu, pr’amor qu’era ua espècia de musaranha especiau. Qu’èra navèra, çò digó Yonas Meheretu, cercaire de l’Universitat suedessa de Sciéncias de l’Agricultura”.
La region on estó trobada l’espècia navèra de musaranha qu’ei ua region on i a hèra espècias endemicas, çò que vòu díser que solament pòden estar trobadas acerà e dens nat lòc mei de la planeta. Qu’ei ua region, las tèrras hautas d’Etiopia, qu’an daubuas condicions climaticas unicas e que tanben son plan isoladas a nivèu geografic. Dilhèu pr’açò aquera musaranha navèra qu’estó trobada acerà.
Un hèt clau
Los cercaires volón soslinhar que descobrir navèras espècias animaus e de plantas, uei, qu’ei clau se volem compréne mélher la biodiversitat actuau. De las tèrras nautas etiopianas o d’autes lòcs pr’amor qu’atau se pòt compréne com s’adaptèn a l’environament aqueras espècias. Aquò tanben ajuda tostemps a compréne las foncions ecologicas de las espècias e com dessenhar estrategias entà ajudar a subervíver aqueras espècias.
L’istòria de la descobèrta de l’espècia navèra de musaranha se debanèt drin a drin. Lo prumèr còp que foguèt vista èra l’an 2015. Lèu estó capturat un especimèn mes los cercaires que demorèn mei de dètz ans dinc a poder concludir qu’èra ua navèra espècia mamifèra africana. Que son quasi 10 ans, çò que vòu díser que la sciéncia sovent tanben ei dificila e que cau aver totas las pròvas possiblas si’s vòu demostrar quauquarren, com la descobèrta d’ua espècia navèra mamifèra africana. Pr’amor qu’estó pas dinc a 2025 qué los cercaires poguèron amassar pro d’informacion scientifica abans de concludir qu’èra ua espècia navèra.
Un deus cercaires que confirmè l’espècia navèra, e voló senhalar que lo tribalh ei mélher dab los ans pr’amor que permet poder aprés confirmar o pas ua causa e que shens l’ajuda internacionau de la comunautat scientifica aquera tasca jamei seré estada realitat. Aquò e la tecnologia genetica actuau, pr’amor que, solament 10 ans a, la descobèrta d’aquera espècia navèra ne seré pas jamei debanada.
Qu’èm tanben contents pr’amor d’aquera descobèrta e que demandam mei d’estudis etologics en regions isoladas e luenhècas, on i pòt aver mei espècias endemicas unicas e pas enqüèra trobadas. Aquò qu’ajudaré plan la comunautat animau e vegetau de la planeta entà resistir la crisi climatica actuau.
