La Provença dels Alps, en occitan vivaroalpenc «Provença aupenca» o «daus Auts Aups», es un territòri occitan situat entre las montanhas dels Alps, al nòrd, e la mar Mediterranèa, al sud. Es plan desparièra de la Provença de la còsta, mai celèbra pels camps de lavanda o per de vilas coma Marselha o Ais. Al nòrd d’aicí, pasmens, comença un territòri ric en montanhas, vals prigondas, flumes de las colors extraordinàrias, nauts replanats e una biodiversitat estonanta.
Aqueste territòri fa part de la cultura occitana dempuèi mai de mila ans, e es tèrra de pastors, de lenga d’òc alpenca, d’arquitectura de montanha e de tradicions mediterranèas ancianas qu’encara resistisson a la modernitat. Benlèu pr’amor del sieu isolament. La region aguèt pastors e noiriguièrs, agricultors e artisans de la pèira, païsans e carbonièrs durant de sègles.
La Provença dels Alps uèi compren los departaments de la Nauta Provença e tanben dels Nauts Alps. D’encontradas istoricas d’aquela region son los païses de Sisteron, Dinha, Forcauquier, Castelana, Anòt, Verdon e Barciloneta. Al nòrd d’aquí i a lo Daufinat, a l’oèst la Provença interiora, al sud la còsta e a l’èst lo Piemont occitan italian. La region es doncas un pont qu’unís l’Occitània mediterranèa e l’Occitània dels Alps.
Un territòri de pauca populacion
La densitat de la Provença montanhosa es plan flaca. En fòrça airals i a mens de 30 abitants per quilomètre cairat, e los vilatges an sovent de centres d’entre 50 e 200 personas. Las principalas vilas son Dinha, Manòsca, Barciloneta e Castelana. Fòrça vilatges patiguèron al sègle XX l’abandonament mas uèi i son tornats fòrça abitants aimadors de la natura e la patz.
De montanhas importantas
Lo relèu es plan ric amb de montanhas de mai de 3000 mètres d’altitud. Las mai importantas son lo Massís dels Tres Evesques (3119 m), lo dels Monges, de Verdon, de Leberon e d’Ubaia. Las vals que cal remarcar son las de Verdon, de Durença, d’Assa, de Bueg e d’Ubaia. Las montanhas son plenas de caunas e de forèstes.
Lo clima es sec durant l’estiu e suau pendent l’ivèrn en bassa altitud, mas fa fòrça mai freg dins las vals nautas e amb una fòrta diferéncia de temperatura entre lo jorn e la nuèch. La Provença dels Alps es tanben un dels airals mai rics en botanica de tota Occitània. Fins als 900 mètres d’altitud trobarem d’euses, de romanin, de ferigola e de pins blancs. Fins als 1800 d’altitud pasmens i a de pins salvatges, de fages e d’avets; puèi, e fins als 2400 m, de pins negres e de prats de montanha. Delà los 2400 m sonque i a de falguièras e de flòra endemica.
Un mond de flòra e de fauna extraordinari
En mai d’aquò, la Provença dels Alps es rica en flors coma l’edelweiss, o la gençana jauna, la ferigola dels Alps o encara lo rododendron. Justament, los camps gigants de lavanda del replanat de Valençòla son celèbres pr’amor de las lors colors amb de vilatges de pèira tradicionals.
La fauna del luòc tanben es fòrça divèrsa, amb d’espècias coma la cabra salvatja, lo cèrvi, lo cabiròl, lo buòu salvatge de Verdon –plan rar uèi– e la marmòta dels Alps. Se parlam de predators, aquestes son lo lop gris (tornat dins la region dempuèi 1990), la volp, lo teisson e la faïna, a mai de gats salvatges e d’erminas blancas en de zònas nautas.
Lo cèl ajudarà a trobar d’aglas reialas, de voltors, de gipaèts, de falcons e de segairòls. En dejós i a de lausèrts, de sèrps verdas e jaunas, de grapauds e de parpalhòls. Un dels decòrs mai estonants son las Gòrjas de Verdon, situadas al còr meteis de la Provença alpenca. Fan 25 km de longor e 700 mètres de prigondor. La color de l’aiga es fòrça turquesa pr’amor de cèrtas particulas de calç de l’airal.
Las Gòrjas de Verdon son celèbras car son la resulta de l’erosion de la pluèja durant de centenas de milièrs d’ans. Los geològs considèran qu’es una òbra mèstra de la tectonica alpenca e de l’idrologia mediterranèa. I trobarem d’aglas caçairas de sèrps, de cabras, de lops e de trochas.
Per ansin, nos poirem passejar en tot admirar la natura plena de casses e de lavanda, mas tanben i podèm far d’espeleologia, observar los aucèls e navigar en caiac. Es un espaci natural protegit pr’amor de la siá fauna (de desenats de colònias de ratapenadas), dels vilatges istorics e dels ecosistèmas carstics. Las Gòrjas de Verdon apertenon al Pargue Natural Regional de Mercantorn, dins una zòna fòrça pròcha de Niça. I podèm trobar mai de 1700 espècias de plantas desparièras, près de 60 espècias diferentas de mamifèrs e 150 espècias d’aucèls.
Del caire de la Val d’Ubaia, i a la vila de Barciloneta, amb de forèstes e de lacs glaciaris e tanben de montanhas de mai de 3000 mètres d’altitud. L’agricultura tanben es presenta, amb de vinhas e d’olivièrs (en altitud estonanta), e es un territòri ric en mèl e noirigatge, fedas, cabras e vacas.
Son tipics de la region lo sabon, lo trabalh de la fusta, la ceramica e las tradicions de Nadal a mai dels celèbres cants occitans. Totun, es un airal en perilh uèi lo jorn, pr’amor del cambiament climatic, car i a de mai en mai de fuòcs, mens en mens de glaç, de mai en mai de toristas e de mens en mens d’aiga dins los rius.
Per tot aquò se pòt dire que la Provença alpenca es un dels territòris mai polits d’Occitània tota, amb de montanhas e de vals, de vilatges de pèira e de gòrjas prigondas, ont la cultura occitana de la lavanda encara es plan viva, pròcha de la nèu. L’identitat culturala es plan prigonda e lo patrimòni natural excepcional perque la Provença dels Alps es un país amb una istòria plan anciana, benlèu tant anciana coma las montanhas ont es situada.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala: Melendil/CC
