La montanha del Canigó (en catalan) es situada sus un extrèm oriental dels Pirenèus. Lo cim del Canigó arriba fins als 2.872 mètres de nautor e malgrat qu’es pas una de las montanhas regionalas pus nautas, es tanben pròcha a la mar – sonque i a 50 km -. E a un perfil unic e plan singular. Lo Canigó pòt èsser vist dempuèi fòrça luòcs al Rosselhon catalan e, per ansin, es estat un far geografic pendent sègles. E atanben foguèt un punt d’union istorica, mitica e cultural de Catalonha e Occitània.
Uèi, lo Canigó es situat al parçan del Conflent, al departament francés dels Pirenèus Orientals (Region d’Occitània). Mas foguèt pas aital totjorn, pr’amor que, fins a l’an 1659, foguèt una montanha catalana e pas francesa.
Lo nòrd e lo Sud
La montanha demòra a la linha de desseparacion de l’aiga als Pirenèus e contraròtla las vals dels flumes Tet (al nòrd) e Tec (al sud). S’obrís vèrs lo sud-oèst en direccion al Naut Empordan catalan. En 2012 lo Canigó foguèt reconegut coma Grand Site de França. La montanha a originas geologicas ercianas, çò es fa mai de 300 milions d’ans, e encara après montèt mai dins los Pirenèus. Lo nuclèu principal de la montanha es fach per de ròcas metamorficas e plutonicas duras, mai que mai gneis e granit. Pr’açò lo perfil tan caracteristic del Canigó.
Tanben i a partidas, mai jovas, de la darrièra glaciacion e l’accion del glaç es plan visibla a la morfologia de la montanha. Lo costat nòrd de la montanha a divèrses circs de glaç estonants (Cortelets e Balaig). Puèi, lo sòl descendís verticalament vèrs las vals de Tet e Tec en tot daissar endarrièr mai de 2.000 mètres en sonque qualcunes quilomètres e pro.Lo clima de la region es plan dinamic. E complèx. Lo clima de nauta montanha finís en l’airal per balhar luòc a un clima mediterranèu. Aquò entraïna una gradient termic e pluviometric extrèm segon la nautor o orientacion de la montanha.
Per ansin, lo sud e èst del Canigó son las partidas pus mediterranèas. Recebon de vents umids de levant que, a còps, daissan llevantades (fòrça pluèja locala). L’estiu es plan caud e sec a l’airal pus bas e l’ivèrn es encara suau fins als 1.500 m de nautor. Los costats nòrd e oèst son plan mai freds e umits. L’influéncia atlantica es pus fòrta e encara los corrènts interiors dels Pirenèus. E tanben i a plan mai pluèja de biais annadièr.
Mai enlà dels 2.000 mètres totun, lo clima ven totalament alpin. L’ivèrn aicí es long, dur e amb glaç permanent que demòra fins a la prima. Tanben i a fòrça nèu dempuèi novembre fins a mai. A l’estiu tanplan i a fòrça tempèstas electricas. Las despairèras bandas de vegetacion son plan visualas. Lo nivèl mediterranèu arriba sonque fins als 800 mètres de nautor. I a siurièrs (Quercus ilex), garric, estèpa e plantas aromaticas. Tanben olivèrs e vinha dempuèi fa sègles.
Lo nivèl montanhós arriba fins als 1.600 m de nautor. Mens umitat entraïna la preséncia de garric (Quercus pubescens) e, mai que mai, faus (Fagus sylvatica). Lo bòsc del Canigó es celèbre pr’amor de las siás fagedas estonantas. En d’airals mai frescs i a d’arbres coma l’avet blanc (Abies alba) o encara mai faus. Mai en naut trobarem conifèras fins als 2.300 m de nautor. I a pins negres (Pinus uncinata), d’arbres plan resistents. Jos los arbres cal soslinhar la preséncia comuna de rododendrons (Rhododendron ferrugineum), a mai d’avajons. Mai en naut d’açò i a pas pus d’arbres, sonque prats, e las plantas son pichonas, al costat de liquèn e mossa.
La fauna del Canigó, pasmens, es plan rica. I a sarris (Rupicapra pyrenaica), mas atanben de cèrvis, cabiròls e singlars. Los darrièrs ans s’espandiguèron los gats salvatges e las martas. Tanben i a gipaèts barbuts (Gypaetus barbatus), vutres e encara falcons peregrins. A la forèst de pin negre podèm encara trobar pavons salvatges (Tetrao urogallus). La preséncia umana, per contra, es millenària. L’òme explotèt totjorn la fusta del bòsc, los prats e las minas de fèrre, conegudas ja pels romans e qu’entraïnèt una indústria del fèrre unica a nivèl internacional.
Uèi son importantas las populacions de Prada de Conflent, Vilafranca de Conflent e Arles de Tec o Prats de Molló, plan conegut pels catalans pr’amor que d’aicí sortiguèt un armada catalana que volguèt liberar Catalonha de la dictadura primoriverista en 1923. Los dos monastèris que i a al Canigó son tras que celèbres ; Sant Miquel de Cuixà e Sant Martí del Canigó. En 1886 lo poèta catalan Jacint verdaguer finiguèt lo celèbre poema Canigó, uèi mite de l’identitat catalana.
Encara uèi, cada 22 de junh davala la Flama del Canigó qu’après arribarà per Sant Joan a totas las vilas e vilatges dels Païses Catalans. E aital lo vielh gigant geologic dels Pirenèus orientals unís totes los parlaires de catalan en tot crear un còr de la nacion temporal, mas qu’encara demòra encara per unir las doas Catalonhas, la del nòrd e la del sud.
Imatge principala: Creative Commons.
