De temps en temps morís una persona que, mai qu’una persona, semblariá un àngel. Es lo cas de Valerie Jane Goodall (1934 – 2025 ), primatològa e antropològa anglesa que demorèt tota la siá vida en estudiar los chimpanzés e que diguèt al mond que los animals son los nòstres fraires e que sèm solament una espècia animala mai al mond. Pr’açò cal los ajudar e suenhar.
Goodall demorèt gaireben 60 ans en tot estudiar las costumas dels chimpanzés salvatges. Goodall arribèt, pel primièr còp a Africa en 1960 per los estudiar. La siá tòca èra lo Pargue Nacional de Gombre Stream, en Tanzania. Ailà poguèt descobrir qualcunas abituds d’aquela espècia que semblavan mai umanas qu’animalas. E, demest aqueles, las guèrras entre tribús de chimpanzés. Goodall tanben fondèt lo celèbre Institut Jane Goodall per aquesta causa. En 1922 foguèt nomenada messatgièra de patz de l’ONU.
Jane Goodall nasquèt en 1934 en Londres. Quand èra pichona lo sieu paire li balhèt un chimpanzé de pelucha e aquò entraïnèt l’amor pels aninals que demorariá tota la siá vida. En 1957 anèt a una bòira d’un amic en Kenia. Puèi telefonèt lo celèbre antropològ e paleontològ Louis Leakey per parlar d’animals. Leakey alavètz creseva qu’estudiar los grands primats podiá ajudar plan a conèisser las abituds dels ominids e prepausèt Goodall de trabalhar coma la siá secretària.
L’estudi dels primats
En 1958, Leakey envièt a Goodall a Londres per estudiar los primats. En 1960 Goodall se n’anèt a estudiar los chimpanzés amb la siá maire, que voliá li balhar de seguretat. En 1962 Goodall poguèt anar a estudiar filosofia e etologia a l’universitat britanica ammb d’argent de Leakey. Realizèt la siá tesi en 1966 amb lo nom de Conducha dels Chimpanzés de Vida Liura. E comencèt a estudiar aquesta espècia pendent cinc annadas.
L’estudi èra scientific mas tanben divulgatiu. Aital poguèt Goodall convéncer lo govèrn de Tanzania per protegir mai encara la Resèrva de Caça de Gombe Stream, que venguèt per ansin Pargue Nacional. En 1977 encara fondèt Lo Jane Goodall Institute for Wildlife Research, Education and Conservation. Uèi l’institut Goodall a projèctes per estudiar los animals a Tanzania, Africa del Sud, Còngo e Senegal. Tanben ne forma part lo Cèntre de Reabilitacion de Chimpanzés de Tchimponga, lo màger d’Africa.
Celèbra pr’amor d’aver confirmat que los chimpanzés avián fòrça costumas plan semblablas a nòstra espècia, dempuèi 2002 recebèt fòrça prèmis a nivèl internacional pr’amor de son trabalh. Dempuèi 1977 lo sieu institut trabalhèt sens fin per protegir los chimpanzés en Africa. Uèi a mai de 10.000 membres a tota la planeta.
En 1990 creèt lo Cèntre d’Estudis dels Primats Goodall en Minnesota, que puèi se n’anèt a Duke, en Estats Units. Dempuèi 2004, e pr’amor ja de la siá edat trabalhèt solament per defensar los chimpanzés e l’environament. Totjorn defensèt l’importància de suenhar e protegir los nòstre fraires, los animals, pr’amor que sens aquestes la vida umana aviá pas cap de sens : la vida a la planeta serà per totes al còp o de dengun, car i pòt pas aver de vida en una planeta sens de flòra e fauna.
Se totes los govèrns del mond aguèssen la meteissa posicion, uèi i auriá pas de crisi environamentala e lo mond demorariá com aviá demorat los darrèrs milions d’ans. Sens Jane Goodall la fauna de la planeta dintra en una crisi màger que provocarà la mòrt de centenars d’espècias e benlèu la nòstra meteissa.
La Redaccion
