Home Tag "Aranés"

ERA VAL D’ARAN JOS ERA AGLA IMPERIAU (1808)

Christian Andreu
0
Era istòria dera Val d’Aran qu’ei plan ligada ara condicion de territòri de termièra. Ei ena part septentrionau des Pirenèus e era sua realitat geografica condicionèc durant sègles era sua politica, lengua e destin. Pendent era Guèrra deth Francés (1808-1814) Napoleon annexèc dirèctament era val , de dret e de hèt ar Empèri Francés ja […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

ES MIL E UA NETS (I)

Christian Andreu
0
Es Mil e ua nets ei tanben ua revirada d’Antòni Nogués publicada per Institut d’estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua. Occitana. Auem volut ne har ua critica damb 3 articles pr’amor qu’es istòries, valor e sens d’aguestes hè d’aguest libre ua des òbres majors dera literatura universau dera umanitat. Aguesta òbre siguec publicada online per IEA […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

CONFIRMADA ERA PRESÉNCIA UMANA EN AIGÜESTÒRTES DES DE HÈ 10.000 ANNADES

Christian Andreu
0
Ua còla de cercaires dera UAB an presentat ua basa de donades en accès obèrt que confirma ua ocupacion umana contunha en Parc Nacionau d’Aigüestòrtes des de hè dètz mil annades. Er estudi siguec publicat ena revista online Archaeological Data. Er estudi amassa enquia 124 datacions de carbòni 14 de 45 depaus diferenti situadi a […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

CRONIQUES DERA VIDA VEGETAU (II): ETH CIMENT BIOLOGIC

Christian Andreu
0
Hè apuprètz 400 milions d’annades, eth paisatge terrèstre semblaue estranh e fòrça baish. Es plantes ja auien gessut en dehòra dera aigua mès encara demorauen orizontaus. Nat esqueleta podie sostier-les. Eth mon vegetau ère solament ua tapís verd de bèri uns centimètres de nautada e pro. Mès lèu es plantes trapèren ua solucion: era lignina.  […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

UN MON JA PERDUT (I)

Christian Andreu
0
Era vida neishec ena Tèrra ara hè 3,8 miliards d’annades. Es prumèrs organismes viui sigueren plan simples e demorauen enes oceans. Sonque dempús sigueren colonizadi es continents. Mès tard encara era vida tanben conquistèc es cèus. En aquera epòca es diferentes espècies comencèren a colonizar toti es ecosistèmes e vieren mès diuèrsi. Un des grops […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

CRONIQUES DERA VIDA VEGETAU (I) : ERA BUA VERDA

Christian Andreu
0
Hè 3,5 miliards d’annades, era Tèrra ère un lòc plen d’erupcions volcaniques jos un cèu iranja de metan e dioxid de carbòni. Non i auie oxigèn. Era vida existie, mès ère fòrça limitada a solament bèri uns microorganismes que suberviuien ena escuretat des oceans, que se neurien  dera energia termica des henedures idrotermaus o en […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

AN DESCORBIT DUES PLANETES DAMB DIA E NET TOSTEMP ATH CÒP

Christian Andreu
0
Eth telescòpi James Webb descorbic dues planetes rocalhoses sens d’aire e damb diferéncies brutaus entre eth dia e era net qu’arriben a qüestionar era abilitat des sistèmes solars mès comuns de nòsta galàxia. Eth descorbiment siguec hèt per cercaires dera Universitat de Berna e Genèva. Eth descorbiment arribèc dera man de tecnologia com es infrarojes […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA

UN MON GELAT

Christian Andreu
0
Hè solament dus milions d’annades era geografia dera planeta ère fòrça diferenta dera actuau pr’amor deth gèu. Era Tèrra a coneishut tostemp cambis climatics radicaus. E i auèren epòques caudes mès tanben d’autes heiredes. E aguesti cambis climatics auèren conseqüéncies importantes entara fauna e flòra de tot eth mon. Hè dus milions d’annades ei quan […]

ETH MON ACTUAU (II) ETH NEISHEMENT D’UA NAUA SUPERPOTÉNCIA