Dordonha es un flume clau de l’oèst d’Occitània qu’ajuda a vertebrar los ecosistèmas, e qu’unís un patrimòni cultural unic e la remembrança etèrna de milièrs d’ans d’istòria. Uèi lo jorn, la siá val es reconeguda coma Resèrva de la Biosfèra per l’UNÈSCO. Dordonha nais dins lo Massís Central, mai que mai al Puèi de Sancí, e travèrsa plusors departaments fins a la siá fusion amb lo Naut Bèc d’Ambés, ont forma l’estuari de Gironda. Lo flume travèrsa la nauta Dordonha plena de montanhas e rocasses. Mas mai endavant travèrsa tanben de vals e replanats e de païsatges estonants.
En cèrts luòcs i a de bauces de pèira calcària creats per l’erosion de milièrs d’ans e ont demòran de centenats d’espècias d’aucèls de preda e una vegetacion plan especializada. Tanben i a de desenats de vilas, que forman Peiregòrd. Qualques unas d’aquestas son la Ròca de Gajac, amb un castèl del sègle XII, Doma, tanben fortificada al sègle XIII, o Bainac e Casenac, amb un poderós castèl que susvelha lo flume. D’autras vilas plan importantas de la region son Sarlat e la Canedat, o Ròcamador, ja en region administrativa d’Occitània. Tanben son celèbras als nivèls europèu e mondial las caunas preïstoricas de la val de Vesera o lo vilatge de las Aisiás de Taiac, capitala mondiala de la Preïstòria.
Font d’inspiracion d’autors
Plusors escrivans e cercaires son d’aquela region: Joan Ganhaire (1941), autor de romans fantastics o Micheu Chapduelh (1947) tanben creator de fantastic, en mai dels trobadors occitans medievals reconeguts al nivèl mondial, coma Bertran de Bòrn, Arnaut de Maruèlh e Guiraut de Bornelh, benlèu los mai famoses. La region de Dordonha a una istòria plan longa. Pendent lo Paleolitic, nòstra espècia ja demorava dins de caunas de la val de Vesera. Una de las caunas mai famosas d’aquela epòca es la bauma de Font de Gaume e tanben, de las Caus.
L’Edat Mejana faguèt bastir de vilas fortificadas e castèls e i aguèt una espandida de vilatges e vilas long del flume. Puèi arribèt la Guèrra de Cent Ans. Un pauc mai tard, comencèt lo declin de las gabarras o batèls per traversar lo flume que contunhariá practicament fins a l’arribada del torisme. Uèi, aürosament, Dordonha es un espaci de conservacion de l’environament e d’un cèrt torisme limitat. La biodiversitat del luòc es granda car i a de selvas temperadas, de zònas umidas e tanben d’airals rocoses. Coma espècias pus importantas, cal parlar de fins a 39 espècias desparièras de peissum coma la lampresa, lo salmon, la trocha o l’anguila, tanben i a de loiras e divèrsas espècias d’aucèls de preda.
Los bauces son un grand refugi per las flors coma las orquidèas (30 espècias). Las forèstes son plenas de casses mas tanben s’i tròba de pradariás secas sus ròca calcària. Dins las baumas i a una fauna isolada estonanta amb cèrtas espècias d’insèctes e de parpalhòls locals endemics unics.
La Resèrva de la Biosfèra, totun, a d’afrontar fòrça menaças: lo torisme, l’agricultura e encara la conservacion de la biodiversitat. Dordonha es un flume ideal a l’ora de far de viatges en piròga o gabarra. D’autre caire, las restancas son un problèma pel peissum migratòri e qualques una d’aquestas ja an començat de s’adaptar als tempses modèrnes amb d’ajudas artificialas pel peissum. Es clar que se los bauces demòran tanben i demoraràn las orquidèas e los prats a mai dels aucèls e la majoritat dels animals e dels arbres. Far de rotas que travèrsan lo país e lors bòsques tanben ajuda a descobrir los castèls e las vilas e vilatges istorics.
Dordonha es doncas una longa val qu’es un tresaur natural e cultural a l’encòp. Lo flume es plan mai qu’un païsatge estonant: es un crosament de la natura e de l’istòria umana dempuèi las baumas paleoliticas e los castèls medievals fins a las siás fauna e flòra actualas, que son extraordinàrias. Uèi, protegir e sonhar la val de Dordonha es una obligacion morala. E tanben aital serà lo sol camin per ganhar contra la part mai escura de l’umanitat e balhar a las generacions seguentas un flume font de vida e de diversitats naturala e culturala excepcionalas.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala: Dynamosquito/CC
