Catalonha a enes tèrres deth nòrd-èst lòcs fantastics pr’amor deth sòn paisatge, coma era Garrotxa. Era comarca a una caractèr volcanic (entre ara hè 700.000 e 10.000 annades) e açò a hèt d’aguest un territòri plan important a nivèu geologic e biologic. Eth paisatge ei protegit damb eth Parc Naturau dera Zòna Volcanica dera Garrotxa, ua jòia dera biodiversitat.
Laguens d’aguest parc, i a era Fageda d’en Jordà, un bòsc situat en terren plan e a sonque 450 mètres de nautada ( es arbes tipics d’aguest bòsc demòren normaument en major nautada). Dilhèu ei atau pr’amor deth tipe de solèr, volcanic e pr’amor que i a un mircoclima umit singular.
Un paisatge volcanic
Era Garrotxa qu’ei ua region volcanica damb mès de 40 volcans apagadi. Es erupcions que patic er airau siguèren estrombolianes e freatomagmatiques. Eth Volcan deth Croscat, per exèmple, ei celèbre pr’amor qu’a un copatge artificiau hèt per òme que permet véder era estructura intèrna deth volcan.
En Volcan de Santa Margarida, eth cratèr ri circular e en mièg i a ua ermita. Es volcans de Montsacopa e de Montolivet, per contra, laguens era ciutat d’Olot son tanben importants. E a Castellfollit de la Ròca auem una colada tipica damb granes superfícies irregulars.
Dempús des erupcions arribèt era umitat e lèu es prumèrs liquèns e dempús era èrba. Mès tard es arbilhons e, fin finau, es grani bòsqui. Pr’açò i a zònes planes ath costat de zònes mès nautes pr’amor des volcans. Es bòsqui aciu son prigonds e escurs damb hais e casses. Se er airau recep mès solei i a mès pins.
Olot, aué (34.000 abitants) ei ua ciutat bastida sus volcans. Non guaire luenh i a Santa Pau, un pòble medieval plan ben conservat e polit, damb cases hètes damb pèires volcaniques. En airau i a fòrça agricultura, ramaderia e tanben torisme.
Per çò que tòque ara fauna, ei una zòna de mescla d’espècia mediterranèes e tanben eurosiberianes ,pr’amor que i a vops, teishons, hagines, ginetes, erissons e fòrça senglars. Tanben cabiròus e arrates-caudes. Se parlam d’audèths cal parlar de pièth-ròis e rossinhòus e coloms, astors e esparvèrs e encara hagis.
Com qu’ei ua zòna umida i a fòrça salamines, grapauds e gargolhes, colòbres e picadiuendres. Tanben i a ua nauta diuersitat de parpalhòus e coleoptèrs. Era vegetacion ei plan rica damb alzines, casses de rièra e d’autes arbes d’abitat umit.
Un bòsc unic
Era fageda d’en Jordà ei unica pr’amor dera sua baisha nautada, qu’ei sus ua anciana colada de lava, a un microclima e semble un bòsc magic pr’amor deth relèu, qu’inspirèc Mossèn Cinto Verdaguèr, un des poètes nacionaus modèrns catalans.
Aciu i traparam hais que formen bòsqui prigonds e tanben fòrça escurs. Ena tardor eth solèr ei plen de huelhes. E pr’açò ei plan umit. Tanben i a casses (mens) e fòrça èrba, damb enemones, violetes e orquidèes a mès de hauguères. E un sens fin de misharnons. Ei fòrça facil trapar ua vop o un cabiròu, ua gineta o un arratonh de bòsc, ua musaranha o pics (eth grani e eth blu) e chòts.
Aué er òme ajude ara conservacion der airau pr’amor qu’ei un ecosistèma delicat, damb non guaire solei, fòrça mitat e tanben fòrça arbes mòrti, çò que da vida a un sens nombre d’insèctes. E, maugrat que non ei aué menaçat, i poirien auer menaces grèus en futur, coma eth torisme, es cambis en solèr o eth cambi climatic. Mès se toti suenham aguesta fageda podem conservar e gausir d’un loc fantastic, fòrça beròi e que semble, segontes eth moment deth dia, magic. Dilhèu com èren abans es bòsqui d’Aran e Catalonha. Non ei un shinhau trist pensar que ja non i a lòcs com aguest ?
Era Redaccion
Fotografia principau: Carlos Luna/CC
