En febrièr de 1626 lo duc Enric de Rohan signèt una patz amb los catolics malgrat que la guèrra tornèt a començar lèu. Richelieu nomenèt Rohan lo nòu Anticrist. Rohan conquistèt Saverdun en 1627 e puèi Pàmias. Los catolics de la vila tornèron a fugir a Foish tornarmai.
Mas la flòta anglesa, aliada dels uganauds franceses e occitans, patiguèt una òrra desbranda a la Rochela. Los catolics faguèron granda festa. Rohan daissèt Foish mas i daissèt lo mestre de camp Beaufort amb una companhiá de cavalariá uganauda. Tanben ordonèt bastir de fortalesas a Maseras, Saverdun e Le Carlar. A Pàmias demanèt una fortificacion de Mercadal.
La desbranda uganauda finala
Condé, catolic, comencèt lo sètge de Pàmias en 1628 amb mai de 4.500 òmes d’infantariá e 1.200 de cavalariá. Una setmana après conquista la vila: i aguèt 400 mòrts, 300 presonièrs, 124 enviats a galèras. Los dirigents protestants dont Beaufort foguèron executats. Los uganauds foguèron enviats a Mas d’Asilh mas mai de 400 venguèron tornamai catolics.
La mairia e los temples foguèron balhats a los catolics. En 1629 Maseras, Saverdun, Le Carlar e Mas d’Asilh enviaràn delegats al rei per demanar lo perdon reial. Tanben o faguèt Rohan. Las muralhas d’aquelas vilas foguèron destruchas. Tanben lo castèl de la Bastida e de Rocafixada. Lo castèl de Foish poguèt subreviure malgrat l’òrdre reiala de lo destruïre en 1634.
La repression posteriora catolica foguèt òrra. I aguèt milièrs de mòrts fins a l’arribada d’un nòu evèsque a Pàmias en 1645. Al comtat de Foish las guèrras de religion provoquèron la mòrt de mai de 20.000 occitans e la destruccion de desenas de glèisas, e de milièrs d’ostals foguèron brutlats (sonque 5.574 mòrts e 600 ostals destruches a Mirapeis !).
Quan los consuls del país tornèron a governar las vilas lor poder èra plan mendre e sonque poguèron observar çò que fasián los catolics nomenats per òrdre reiala. Mas las guèrras de religion en Arièja èran finidas en 1629.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
