A la planeta blua i a monards e tanben grans monards. Aqueth tipe de monard tanben a lo nom de monards antropoïdes pr’amor que son plan màgers que los autes monards. N’an pas coda e an los braç mei longs que las lors patas. Qu’an un cap gran e poderosas dents. Los monards grans que’s separan en gibons d’un costat e orangotans, gorillas e chimpanzés de l’aute.
Uei que i a enqüèra nau espècias de gibon que demoran totas au sud-èst asiatic. Que son plan agilas quan sautan d’arbo en arbo. Lo gibon qu’ei quasi tot vegetarian. La lor dièta basica qu’ei lo hrut deus arbos. Mes tanben que’s neureishen de flors, huelhas e autes vegetaus. Lo hrut que’us balha de l’aiga. Que demoran dinc a 3 òras en tot cercar neuritud, que minjan pendent 4 òras e la rèsta deu dia que’s pausan, jogan e dròmen.
Se la majoritat de monards deu bòsc an coda, lo gibon n’a pas. Per contra, an los braç plan longs. Que son usats entà demorar sus las brancas e entà se desplaçar sus la horèst tropicau. La lor abilitat e velocitat que son estonantas. Aqueth tipe de desplaçament dab los braç qu’ei coneishut dab lo nom de braquiacion ; en efèit un gibon pòt demorar pendolant d’ua branca dab un sol braç e se virar quasi tot.
Crits celèbres
Los crits deus gibons que son celèbres. Pòden estar escotats per tot lo bòsc, sustot, quan sòrt lo soleil. Los crits son utilizats peus diferents grops de gibon entà se comunicar enter eths. Çò de mei abituau ei que la hémia comènçe los crits. Quan aquesta arrèsta los crits, lo mascle crida e donc que forman un coble de monards cantaires. Tostemps qu’ei atau.
Uei las diferentas espècias de gibon que demoran isoladas geograficament. Atau, lo gibon de Hoolock demora en Tailàndia, lo gibon de Müller en Borneo e lo Siamang, un gibon plan màger que las autas espècias de gibon, a Sumatra. Mes tanben i a gibons a Vietnam, Malaisia e China.
Lo gibon de Kloss qu’ei plan singular pr’amor que lo mascle canta sol e la femela tanben. Los crits deu mascle que pòden demorar dinc a duas òras. Lo crit de la hémia qu’ei hòrt mei estonant que lo deu mascle. Canta atau cada 3 o 4 dias. E los lors cants qu’an un certan ton musicau. Quan la hémia acaba lo cant que dança sus las brancas.
Quan un gibon mascle e ua hémia cantan amassa aquò qu’ajuda lo coble a demorar amassa tota la vita. Qu’an hius solament cada dus ans e aquestes que demoran tostemps suu pelatge de la mair, maugrat qu’aquesta pòt sautar a detzenats de mètres suu sòu. Dens l’espècia deu Siamang, de un aute costat, qu’ei lo mascle qui suenha los hius mensh joens dinc a qu’an 5 annadas de vita. La mair, per contra, que suenha lo gibon mei joen.
Lo gibon qu’ei un monard gran que, maugrat las soas mesuras, pòt víver dinc aus 40 ans de vita a la natura, un hèit briga abituau en çò deus monards. Au demiei de totas aqueras espècias i a lo gibon agile, lo gibon concolor, lo gibon de Hoolock, lo gibon de Kloss, lo gibon blanc e lo gibon de Moloch, e tanben lo Siamang.
Totas las espècias de gibon que son uei plan miaçadas pr’amor de l’intensa desforestacion actuau. Que son miaçadas dinc au punt que poirén desaparéisher lèu se son pas mei protegidas per nosta espècia. E la soa disparicion au monde que seré un hèit plan triste.
La Redaccion
Fotografia Pirnicpau: Thomas Tolkien/CC
