Après un premièr assaut que capitèt pas contra los uganauds de la cauna de Mas d’Asilh, los catolics causiguèron bastir una trincada prèp del fluvi Arisa. Los uganauds prepausèron a los catolics 15.000 ecus per arrestar la batalha. Thèmines demanèt 20.000. La batalha comencèt.
Lo 15 de setembre de 1625 Thèmines demana la rendicion de Mas d’Asilh. Los abitants volguèron pas. Mas la vila aviá sonque 700 òmes per la defensar. Malgrat tot, la fortalesa uganauda resistiguèt. Pendent la nuèch, los protestants tornavan a bastir çò de destruch per l’armada catolica pendent lo jorn. Las femnas tanben ajudavan.
Lo 21 de setembre Thèmines ordonèt atacar lo temple uganaud de Mas d’Asilh. Los assetjats cambièron l’ora de messa e foguèt arrestat un chaple. Pendent la nuèch lo capitani uganaud Valette dintrèt al Mas d’Asilh. Los sieus òmes i arribèron tres nuèchs après. La pluèja ajudèt los protestants e l’artilhariá catolica s’arrestèt cèrt temps. Los artilhièrs catolics cresevan que Dieu èra vengut uganaud !
Un sètge fòrt
Los provesiments catolics arriban pas aisidament (caliá far arribar de Foish cada jorn 4.000 pans e de Tarascon 300 unitats de blat, de fromatge e de farina. Fin finala, quan arriba lo bon temps, Thèmines fa bastir un pont de tonèls sus lo fluvi. Los de Mas d’Asilh demanan d’ajuda a l’exterior e lèu arriban 300 uganauds que poiràn dintrar a la vila, malgrat lo sètge.
Lo 9 d’octubre, los catolics lençan 1.800 còps de canon pendent 3 jorns sus Mas d’Asilh. Après es lençat l’assaut general mas los protestants recebèron los catolics amb de fusilhadas de mosquet e de còps de pèira. Fin finala, la muralha de la cauna es trincada. Thèmines i lença tres batalhons amb 600 òmes cadun. Totes foguèron desbrandats amb de grèvas pèrtas après l’arribada de las femnas occitanas. L’endeman los catolics demanan una trèva per poder retirar los mòrts.
Los catolics pèrdon fisança e l’artilhariá es retirada. Los regiments e l’èst e puèi del sud abandonèron las posicions après lo 16 d’octubre. La pluèja provoquèt la desfacha catolica finala. L’armada de Thèmine demorarà una setmana per se retirar de Mas d’Asilh.
Thèmine patiguèt mai de 700 mòrts a nafrats. Los de Mas d’Asilh 100 mòrts e 150 nafrats. Foguèt aital com un marescal del reialme de França patiguèt una gigantassa desfacha. Los de Mas d’Asilh aguèron una resisténcia eroïca e capitèron. Las desercions, las malautiás e la pluèja los ajudèron. Thèmines perdèt lo comandament e los abitants de Mas d’Asilh demorèron liures fins a l’arribada del nòu evèsque catolic 30 annadas après…
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
