EI DESCORBIT UN HORAT NERE SUPERMASSIU QUE S’ESCANDÍS A UA VELOCITAT EIMPOSSIBLA

Ua còla de cercaires internacionau identifiquèc un nau fenomèn que poirie hèr cambiar es modèus actuaus sus era evolucion des horats neri supermassiui. Er objècte estudiat ei a 10.000 milions d’annades lutz de nosati e auec força mens lutz es dues darrères decades, çò qu’ei fòrça pòc abituau. Atau, e maugrat que dues decades non ei lèu arren en temps universau era lutz d’aguest objècte ei ara un 20% mens dera sua lutz originau.

Aguesti tipe d’estructures, es horats neri supermassiui, desvolopen era sua activitat ath long de milèrs o encara milions d’annades e pr’açò aguest fenomèn ei fòrça dificil de classificar, pr’amor que trinque fòrça es esquemes tradicionaus. Eth descorbiment siguec hèt damb era ajuda de mès d’un telescòpi, com Itelescòpi Subaru (Japon) o encara en Gran Telescòpi Canàries (estat espanhòu). Açò ajudèc e fòrça a comparar enregistraments ath long de decades.

Er perda d’activitat

Atau, tanben sigueren estudiades es emissions en diferentes longades d’ondada. Açò arturèc possibles errors pr’amor qu’es cercaires volien èster plan segurs ara ora de díder qu’eth horat nere auie perdut intensitat. Aguesti gigants cosmics son, soent, en centre des galàxies, e era sua massa pòt víer major milions o miliards de viatges era massa deth Solei, eth nòste solei. E quan eth gas què laguens eri açò crèe fòrça energia.

Díden es astrofisicians qu’aguest procés ei er arresponsable des nuclèus galactics actiui, ua region damb fòrça lutz, e que ne pòden auer encara mès qu’era madeisha galàxia. Alara se perqué patissen aguest procès de perda de lutz ? Entaus cercaires ei com auer un sistèma que pèrd era sua hònt d’alimentacion lèu lèu, « pr’amor qu’eth gas deishèc d’entrar en horat nere lèu lèu, çò didec Tomoki Morokuma, cercaire que trabalhèc en aguest estudi ».

En començament pensèren que i poirien auer factors extèrns com bromes de povèra qu’arturauen era lutz o encara cambis en rais de particules que gessien deth sistèma. Totun, ua analisi prigonda d’aguesti fenomèns podèc escartar aguestes ipotèsis. Segon semblarie er interior deth disc patic un aflaquiment, çò ei ua perda d’alimentacion deth madeish horat nere. Segontes es cercaires es mesures dera taxa d’entrada de matèria en horat nere se redusic enquia 50 viatges en un periòde de temps fòrça cuèrt. Açò suggerís un arrèst deth gas vèrs eth centre dera galàxia. Eth descorbiment da mès importància a ua teoria que confirme qu’es horats neri supermassiui non son tant estables com s’auie pensat. D’auti casi de variabilitat rapida tanben sigueren observadi es darrères annades maugrat qu’era perda de lutz non siguec tan grèva.

Açò poirie voler díder qu’es horats heri supermassiui patissen fases de nauta e baisha activitat en escales de temps fòrça redusides. Tan qu’un uman ac poirie espepissar. Ara tanben i a d’auti telescòpis com er Observatorio Vera C. Rubin, era mission Euclid o encara eth Telescòpi Nancy Grace Roman qu’an era madeisha tòca. Se son trapadi d’auti horats neri supermassiui que patissen perda d’activitat (e donques de lutz) es cercaires poiràn bastir modèus naus o melhorar es actaus. Aué encara non i a nat explicacion deth fenomèn. Entà Toshihiro Kawaguchi, dera Universitat de Toyama, aguest descorbiment serà util entà desvolopar naues simulacions de fenomèns rari com aguest, qu’era Fisica actuau encara non pòden explicar.

Era Redaccion