Lo bisont qu’ei enqüèra, dilhèu, lo màger mamifèr europèu. E etologicament dejà se pòt díser que ressuscitè coma espècia pr’amor qu’adara ei present en regions on dinc a non hè pas gaire non n’i avèva pas. Pr’amor que s’èra escandit. E aquò, aquera resurreccion, tanben provocarà cambiaments a l’enrinonament e la biodiversitat europèas.
Enqüèra a començament deu sègle XXn lo bisont europèu (Bison bonasus) pativa ua situacion plan grèva de risc de disparicion : La caça intensiva e la pèrta d’abitat qu’entrainèn ua populacion europèa totau de solament 60 especimèns. Totun, erosament, uei que podem díser que i a 8.800 individús despartits en mei de 50 grops au long deu continent. Que n’i torna a aver aus Carpats meridionaus de Romania (despuish 2014) e la populacion locau dejà arribèt aus 194 especimèns.
Un ròtle environamentau clau
Lo bisont europèu que desvolòpa un ròtle clau dens la regeneracion deus ecosistèmas forestièrs pr’amor que, quan manja, qu’obreish lo terren en forèsts pregondas e qu’ajuda la lutz a arribar au sòu mei aisidament. Aquò, ne vau pas lo díser, ajuda a melhorar la qualitat deu sòu pr’amor que pòt emmagazinar mei d’aiga, entraïna ua vegetacion mei hòrta e rasinas mei establas qu’arrèstan l’erosion.
Tradicionaument lo bisont europèu qu’abitè hèra regions europèas, mes la soa populacion que patí un grèu declin pr’amor de la caça e la pèrta d’abitat. En 1925 qu’estó enregistrada la mort deu darrèr individú deu Caucàs. En aqueth temps que’n demoravan mensh de 60 especimèns a tot lo continent e la majoritat qu’èran en parcs zoologics publics e privats.
Totun, despuish la decada de 1950, los europèus que comencèn un programa de reïntroduccion de l’espècia a l’environament. Uei, aqueth tipe de programas qu’entrainè liberar mei de 100 bisonts aus Carpats romanés deu sud. Un estudi hèit en 2024 que suggereish que poiré ajudar a capturar CO₂ de dinc a 84.000 vehicles.
Solament au bòsc de Blean (Reiaume Unit), la tornada deu bisont en 2022 qu’ajudè la horèst a aver mei de lutz, mei d’ausèths e un ecosistèma san. «Que son animaus qu’ajudan a regenerar la husta en tot premanir l’arribada d’autas espècias, pr’amor que minjan, que trincan arbos e que’s banhan dab la povora, cò digò a The Independent, Hannah Mackins. Adara i a mei de lutz e navèras espècias qu’abans ne podèvan pas créisher pr’amor de que tot èran arbos e vegetacion ».
Despuish 2019, lo bisont europèu tanben que tornè a Rodope, a Bulgaria. Ua populacion petita que demostrè ua evolucion plan positiva e aquò que vòu díser la tornada d’aquera espècia a la region despuish l’atge mejan. Au Parc Nacionau de South Kennermerland (País Baish), los cercaires qu’an descobèrt que daubuns ausèths usan lo pelatge d’ivèrn deu bisont entà batsir los nis pendent la prima pr’amor qu’isolè plan deu hred.
Atau, e segon mei d’un expèrt, lo bisont europèu qu’ei un vertadèr engenhièr deu paisatge continentau. Quan trinca arbres provòca l’arribada de mei èrba, flors e plantas. Mes grana que’s difusa atau, e aguesta ei miada ad autas estenudas peus medishs bisonts. E quan se banhan a la povora crean petits traucs qu’emmagazinan après d’aiga e que seràn lo paradís d’insèctes coma las abèlhas o enqüèra los reptiles petits.
Lo bisont europèu qu’ei considerat com un aliat gran ara ora de luchar contra lo cambiament climatic pr’amor que crea la neishença de mei d’èrba. Tanben creishen los paluns e aquò qu’ajuda a capturar mei dioxide de carbòni. E lo pas d’un tropèth ajuda a redusir lo medish dioxide de carbòni pr’amor que demora arrestat au sòu. Pr’amor de tot aquerò, qu’ei recomandader ajudar a la soa espandida generau au continent, pr’amor qu’ei un aliat màger contra lo cambiament climatic actuau. E qu’estó lo màger mamifèr europèu dinc au sègle XVI. Ac ressuscitar qu’ei, en mei d’aquò, tanben ua obligacion morau.
La redaccion
Fotografia principau: Frank.Vassen/CC
