DINOSAURES ESTONANTS
Foguèron de besonh milions d’annadas mas, fin finala, al costat dels premièrs dinosaures bipèdes que i aguèt sus la planeta apareguèt un nòu linhatge d’animals que marchavan, totun, a quatre pautas; lo sauropòdes. Al començament venguèron pichons, mas lo temps ajudèt a venir tras que gigantasses.
Un sauropòde foguèt un reptil gigant amb lo cors plan long e tanben un còl plan long. Lor coa foguèt extraordinària en çò dels dinosaures. La siá nhacada èra caracteristica e al cran avián dos traucs pus grands per l’odorat. Los pus pichons sonque arribèron als 3 mètres de longor mas las màgers espècias de sauropòdes arribèron plan als 40 mètres de longor.
I aguèt sauropòdes dempuèi lo periòde Cretacèu. La familha venguèt desseparada, al còp, en doas linhas evolutivas desparièras; la primièra foguèron los prosauropòdes, que demorèron abans dels sauropòdes e que s’escandilhèron abans de l’arribada de l’edat jurassica. La segonda linha foguèron los meteisses sauropòdes (pè de reptil), que començèron a se diversificar mai e mai.
Aqueste grop de dinosaures se desseparèt tornarmai pendent la fin de l’edat segondaria en doas nòvas familhas; los Braquiosaurides, qu’aguèron las dents en forma de culhièr, e los Diplodocides, qu’avián dents drechas e pus pichonas. I aguèt mai familhas de sauropòdes, mas, fins a uèi lo jorn, encara son plan desconegudas.
L’estrategia corporala
Decadas aprés de la siá descobèrta e classificacion finala, los paleontològs encara assajan de comprene com avián los sauropòdes aqueles còls e aquelas coas tan longas sens patir cap accident grèu. Aver lo còl drech èra un exercici malaisit. Còl e coa èra semblables a un pònt que se podiá trincar a tota ora. Mas aquò se debanava pas. Perqué ?
Las pautas dels sauropòdes son gaireben verticalas. Èran plan fixadas al nivèl dels omeoplats e l’esquina e èran los vertadièrs pilièrs d’aquel pònt animal. Las vertèbras pus bassas èran sovent soldadas. Aquò renfortissiá la colomna vertebrala. Los ligaments soldats a aquelas vertèbras èra on demorava tot lo pés de l’animal.
Mas los sauropòdes lèu començèron a aver mai vertèbras. Venguèron fins a un metre de longor lèu lèu. Ligaments e muscles èran plan ligats, de la boca a la coa. Daissavan jamai lor coa sus lo sòl mas l’avián de biais orizontal. Los ligaments èran doncas com de còrdas elasticas qu’ajudaban lo còl e la coa a demorar aital sens far cap grand esforç.
Las pautas anterioras dels sauropòdes avián dets plan cuèrts. Sonque un det aviá, de forma generala, una arpa, e los autres dets d’onglas redondas. Las pautas posterioras dels sauropòdes suportavan tot lo pés. La partida posteriora del pè d’un sauropòde tanben aviá una coissinièra elastica per ajudar a marchar aisidament. E los pés dels sauropòdes tanben avián mai falanges que las de las mans. Segon l’espècia, qualcunas avián 2 0 3 arpas als dets dels pès per se defensar.
La primièra esqueleta d’un sauropòde foguèt trobada l’an 1883 als Estats Units. Poguèt èsser rebastida tornarmai a Nòva-York. I aviá pas cap de cap e foguèt inclutz un cran de Camarosaurus, un autra espècia de dinosaure. Puèi foguèt rebastida una esqueleta de Diplodocus a Pittsburg. Lo motle enviat a fòrça musèus de la planeta aviá un pè de Camarosaurus. Es la meteissa esqueleta que podèm veire encara al Musèu d’Istòria Naturala de París.
La Redaccion
