Sovent, los europèus parlan de la conquista e del colonialisme de las poténcias europèas en America. Se pòt arribar de conéisser cèrtas guèrras contra los indigènas americans que finiguèron en tragèdias. Mas se parla pas gaire d’autres continents que poguèron patir tant o mai de damatge de part dels europèus. Un d’aqueles cases es la famosa Guèrra Negra de Tasmania que confirma cossí l’arribada dels angleses provoquèt lo chaple total de la populacion autoctòna d’aquela illa en paucas annadas.
Durèt pas gaire aquela guèrra. Comencèt en 1828 e ja èra finida en 1832. E i demorava pas, apuèi, cap d’indigèna en Tasmania. E aquò malgrat que Londres recebèsse divèrses rapòrts que confirmavan los masèls, coma lo de la Tèrra de Van Diemen. Pasmens, l’informacion demorèt amagada fins a practicament los ans 1960. E la sortiguèron tornarmai a la lutz d’istorians coma N.J.B. Plomley. En 2002, a mai, l’istorian Keith Windschuttle confirmèt la gravetat dels chaples.
Fins alara, se disiá que los indigènas de Tasmania moriguèron en causa de las malautiás dels europèus. Sonque demorèron de pichonèls grops de tasmanians que foguèron mandats a l’estrech de Bass. Encara i son, o puslèu lors descendents. Mas lors culturas e lengas existisson pas pus. Uèi, los tasmanians son d’australians demest d’autres.
A nòstra epòca, sovent se ditz que tot aquò arribèt pr’amor de la guèrra contra los indigènas. Mas quina guèrra? Foguèt puslèu pas res mai qu’un chaple general de la populacion tasmaniana. En pauc temps. Se pòt parlar de vertadièr genocidi sens qu’aquò semble una messorga o una exageracion.
Una guèrra pas brica longa
Segon James Bonwick, aquela guèrra comencèt en 1804. Lo 3 de mai d’aquel an, un grop d’aperaquí 300 indigènas intrèt dins la colònia anglesa e comencèt d’atacar los angleses. Après plusors pèrdas umanas, los angleses ataquèron los indigènas amb un canon. Mas semblariá que i aguèsse pas de mòrts. I a una autra font d’aquel rescontre. Una letra del mètge Jacob Mountgarret.
Segon aqueste, l’ataca anglesa èra estada preparada. Dos soldats angleses fusilhèron los indigènas, qu’avián amb eles sonque de lanças de fusta. I aguèt de nafrats e de mòrts entre los indigènas. La causa n’èra la caça del cangoró.
En 1830, l’irlandés Edward White confirmèt que los indigènas avián pas de lanças e qu’ataquèron pas. Que foguèt un masèl e pas una batalha. Los òsses de divèrses indigènas, en mai d’aquò, foguèron enviats a Sidney per mostrar quin èra estat lor destin. Los òsses, pas la carn. Après aquela «batalha» e «ataca», los angleses aguèron un motiu per agarrir tornarmai los tasmanians.
Los ans seguents, los angleses raubèron la noiridura als tasmanians, tanben lors mainatges, e las femnas èran tanben raubadas per venir d’esclavas sexualas dels blancs. En 1826, la premsa coloniala demandava dobèrtament la fin de totas las fòcas e dels indigènas, que s’opausavan a la caça sens fin d’aquela espècia animala. La guèrra oficiala comencèt en 1828 e finiguèt en 1832. Los darrièrs indigènas foguèron mandats dins l’illa de Flinders o encara dins la cauna d’Oyster, a Hobart, dins la capitala de Tasmania.
Ara, un nòu libre escrich per Keith Windschuttle critica dobèrtament aqueles chaples. Aquela tragèdia sens nom. Tanben la version tradicionala explicada pels angleses dempuèi aquela epòca. La vertat es qu’encara uèi lo govèrn britanic nega aquel masèl. En 1826, la premsa anglesa demandava de caçar los indigènas coma se foguèsson d’animals. I aviá de jornals que demandavan lor exterminacion dobèrtament.
En 1828, lo nòu governador anglés fòrabandiguèt los indigènas de lors tèrras. I podián pas pus caçar o pescar. Es verai qu’aquò foguèt pas un chaple mas puslèu un genocidi. Çò qu’es evidentament pièger. Foguèt ordenat de los trapar e de los fusilhar. En 1830, lo govèrn anglés de Tasmania ofriguèt 5 liuras per cada indigèna fusilhat e mai 2 liuras per cada mainatge fusilhat. Puèi encara avertiguèron qu’aquò èra sonque pels presonièrs e pas pels indigènas mòrts.
Puèi, l’armada anglesa envièt 1000 soldats qu’embarrèron los darrièrs indigènas dins la peninsula de Tasman. E bastiguèron la Linha Negra per empachar que ne sortiguèsson. En 1833, los darrièrs 220 aborigèns tasmanians cridèron ajuda als angleses. Morissián coma de moscas dins l’illa de Flinders. En 1835, i aviá pas mai que 150 indigènas en Tasmania. En 1847, 47. La darrièra tasmaniana defuntèt en 1876. Quand Darwin vesitèt l’illa dins los ans 1830, critiquèt çò qu’avián fach los angleses.
Uèi lo jorn, encara i a d’istorians que nègan qu’aquela guèrra foguèsse un masèl general dels indigènas tasmanians e mai las chifras o confirmen: abans l’arribada dels europèus, i aviá 3000 tasmanians, en 1803 9000, mas en 1835 ja èran mens de 200. Los tasmanians foguèron secutats e fusilhats coma d’animals. E aquela guèrra foguèt un vertadièr genocidi. Ne parlan ara los tasmanians o los australians o encara los europèus o americans? Pensam que non, e que benlèu tanben cal que la corona britanica demande perdon per una guèrra d’extincion totala d’una populacion indigèna, malgrat que lo damatge siá irreversible e irreparable. Pr’amor que, uèi lo jorn, demòra pas pus cap d’indigèna tasmanian.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala: Sapiéncia/ChatGPT
