Pendent la fin del quatren millenari abans la nòstra era, lo flume Nil foguèt testimòni del primièr estat centralizat de la planeta. Pendent de sègles, lo territòri foguèt devesit entre lo Naut Egipte, al sud e de tradicion pastorala ; e lo Bas Egipte, al nòrd, un delta dobèrt sus de rotas comercialas. Aquela fractura foguèt sagelada amb de sang jos lo reialme de Narmer, lo primièr fasraon que portèt per primièr còp la dobla corona (pschent). Pasmens, ganhar una guèrra d’unificacion vòl pas dire fondar una civilizacion eternala.
Quand Narmer moriguèt, l’estructura estatala egipciana demorava fragila, una union impausada per las armas e susceptible de se trincar tornarmai. Transformar la conquista militara en una teocracia burocratica e de cohesionar doas identitats culturalas jos un sol sceptre recaiguèt sus son successor. Son nom: Hor-Aha, lo « Falcon que lucha». Considerat coma lo segond faraon de la Primièra Dinastia, son reialme (situat a l’entorn de 3.100 abans J.C.) marquèt lo vertadièr passatge de la preïstòria a l’istòria de l’Egipte faraonic, en fixant d’estructuras politicas, religiosas e administrativas que demorèron gaireben 3.000 ans.
Pendent de sègles, los istorians de l’Antiquitat recebèron una tradicion fòrça clara : lo fondator d’Egipte e son primièr faraon s’apelava Menes. Aital o afirmava lo prèire egipcian Maneton al sègle III abans J.C., e aital figurava dins de documents oficials del Nòu Empèri coma lo famós Canon Reial de Turin o la Lista Reiala d’Abidos. Ça que la, quand l’arqueologia modèrna comencèt d’escavar las sablas d’Abidos, lo nom de Menes apareissiá pas enlòc dins los registres mas òc de nòms coma coma Narmer o Hor-Aha.
Alara, qui foguèt Menes ? Per un sector d’expèrts, Menes foguèt una idealizacion mitologica. Per un autre sector, foguèt lo nom de naissença o lo títol civil (nebty) d’un d’aqueles dos primièrs monarcas de l’Egipte unificat.
La clau d’aquel enigme se tròba dins la celèbra Etiqueta d’evòri de Naqada. Sus aquela etiqueta i a lo serekh d’Hor-Aha. Al costat lo ieroglific “Ferm”. Aquò menèt d’egiptològs a formular l’ipotèsi que Narmer foguèt lo conquistador militar que metèt fin a la Dinastia Zèro, mentre qu’Hor-Aha foguèt lo pacificador que adoptèt lo nom de Men (Menes) en montar sul tròn. Aital, Hor-Aha seriá pas sonque lo segond faraon istoric, mas tanben lo meteis Menes; lo legislator e urbanista que transformèt un protectorat militar en empèri sagrat.
Una administracion novèla
Aprèp aver eretat un territòri culturalament trincat, lo principal desfís d’Hor-Aha foguèt la coesion. La tradicion classica atribuís al fondator legendari d’Egipte la desviacion del cors de Nil per bastir una ciutat nova prèp del Delta del Nil. Aquela ciutat foguèt Memfis (originalament Inbu-Hedj, « Lo Mur Blanc »). Foguèt justament pendent lo reialme d’Hor-Aha qu’aquel enclavament estrategic venguèt lo centre de l’Estat egipcian.
Situada a la frontièra naturala entre lo nòrd e lo sud, la capitala nòva permetiá contrarotlar las rotas comercialas fluvialas e, susvelhar de prèp las populacions autoctònas del Bas Egipte, istoricament rebèlas a l’autoritat del sud.
A l’epòca d’Hor-Aha, los ieroglifics abandonèron lor foncion rituala o picturala per venir una aisina fiscala de primièr òrdre. Mercé a las etiquetas d’annada — pichonas placas d’evòri, d’òs o de fusta de cèdre ligadas als flascons d’òli e de vin — sabèm que l’administracion enregistrava la recaptacion dels tributs, lo recensament del bestial e los eveniments mai importants.
L’ambicion del faraon se limitèt pas a las frontièras administrativas. Lo contraròtle interior exigissiá de riquesa, e aquela se trobava en defòra las frontièras del Nil. D’un costat, se trobèron de fragments de terralha e d’inscripcions que demostran d’expedicions cap al Levant, mai que mai, dins l’actual sud de Canaan, a la recèrca de coire, de resinas e de fustas nòblas. E las etiquetas d’evòri parlan de campanhas militaras contra los Nubians al sud de la primièra cascada del Nil. La tòca : las ròtas de l’aur, evòri e fustes d’ebèn.
Pendent decadas, la comunautat arqueologica debatèt ont se trobava lo tombèl d’Hor-Aha. Foguèt trobada en 1937. Dins una mastaba foguèron descobèrts nombroses objèctes portant lo serekh d’Hor-Aha. Mas uèi se pensa qu¡apertenguèt a una naut nòble e pro.
Hor-Aha foguèt sepelit al sud, a Umm el-Qa’ab, en d’Abidos. Lo tombèl es un complèx sosterranh format per tres grandas cambras. A l’entorn del complèx reial, foguèron escavadas tres filadas que totalizavan 36 tombas subsidiàrias directament ligadas a l’enterrament del faraon. Las analisis revelèron de donadas colpentas : la granda majoritat dels individús enterrats dins aquelas tombas annèxas foguèt d’òmes joves, de mens de vint-e-cinc ans, mòrts exactament al meteis moment que lo faraon.
Pendent periòdes posteriors, los servidors foguèron remplaçats per de pichonas estatuetas de fusta o de terralha mas pendent la Primièra Dinastia lo sacrifici d’èssers vius foguèt una realitat implacabla. Aqueles servidors —foguèron empoisonats per acompanhar lor senhor dins lo viatge cap a l’autre mond. Tanben foguèron trobdas rèstas de sèt joves leons. Aquela practica desapareguèt totalament a la fin de la Primièra Dinastia. Hor-Aha foguèt atanben l’encarnacion vivent del dieu Oru.
Aprèp un reialme a l’entorn de seissanta ans la vida d’Hor-Aha arribèt a sa fin. L’istorian classic nos daissèt un relat enigmatic de sa mòrt : lo faraon foguèt atacat e aucit per un ipopotam pendent una caça. Quand foguèt sepelit en d’Abidos amb sos leons e sa cort sacrificada, Egipte daissava endarrièr l’epòca de guèrra de son paire Narmer. Ara i aviá una estructura de govèrn centralizada. Hor-Aha viá fondat Memfis, aviá consolidat lo sistema fiscal mercès als nòus ieroglifes e aviá tanben dessenhat l’ideologia dels reis-dieu, clau en la civilizacion faraonica. Aquel foguèt lo segond faraon de l’istòria de l’Egipte antica.
La Redaccion
