Maugrat que podem pensar que los governaments europèus, occidentaus e mondiaus hèn quauquarren entà lutar contra lo cambiament climatic, la vertat qu’ei hòrt mei dolorosa, pr’amor que hèn pas guaire, e la contaminacion de l’agricultura que contunhe de provocar un grèu declin a totas las espècias d’insèctes. Pr’amor que las chifras actuaus demòstran que los insèctes s’enfonsan de mei en mei despuish duas decadas a e lo declin qu’ei generau e plan grèu. Lo lor declin qu’ei autan grèu que la situacion ei dejà alarmanta.
Dinc adara las estenudas mei isoladas deus umans qu’èran consideradas com de vertadèrs refugis entà la fauna de la planeta. Las montanhas, per exèmple, que son luenh de l’agricultura e deus pesticidas, mes açò non ei pas tostemps sinonime de bona santat environamentau. Los cercaires an descobèrt que tanben en aqueras zònas los insèctes pateishen un grèu declin e qu’ac cau har public se volem pas demorar lèu shens insèctes au monde.
A las montanhas de Colorado, per exèmple, e maugrat estar a 3.000 mètres de hautor, los insèctes lutan de faiçon quotidiana contra lo vent, lo hred e l’aire praube en oxigèn. Mes los insèctes, que contunhan de pollinizar las flors, reciclar la matèria e balhar energia ad autes animaus. Mes tanben demoran en un equilibri plan fragile e se aquò se trinca las plantas, los ausèths e los mamifèrs d’aqueras montanhas ne patirán las consecuéncias.
Nat refugi segur
Uei, e per çò que tòca aus insèctes non i a pas mei nat refugi segur au monde. Non i a pas nat refugi luenhèc de l’activitat umana. Los insèctes especializats en viure en lòcs hreds, que son plan vulnerables quan i a cambiaments. La velocitat d’aqueths cambiaments qu’ei estonanta, e los insèctes non pòden pas huéger ne s’adaptar. N’an pas lo temps. E l’equilibri naturau se pòt trincar aisidament.
Adara ua equipa de cercaires dirigida peu biologista Keith Sockman, qu’estudiè au long de 15 sasons los insèctes volants d’un prat de montanha plan isolat, plan luenh deus umans. E poguèron compréner l’evolucion de l’ecosistèma. Lo resultat de l’estudi hè pensar que i a ua pèrta d’au mensh un 6,6% annau des d’insèctes, çò que vòu díser ua pèrta de dinc a un 72,4% en solament duas decadas. L‘estudi qu’estó publicat au numeric Ecology.
Çò qu’ei estonant ei que, en l’estenuda estudiada, i a pas cap influéncia umana dirècta ; non i a agricultura ne urbanizacion de nat tipe mes hèra insèctes qu’an abandonat la zòna los darrèrs ans. En autes lòcs, com en Alemanha, tanben ei estada confirmada ua pèrta de mei d’un 82% de la biomassa d’insèctes los darrèrs ans.
L’estudi donc, que confirmaré que los efèits deu cambiament climatic, dab màgers temperaturas que poirén estar la causa reau d’aquera pèrta. Pr’amor que la temperatura minimau pendent la nueit ei adara 1,6ºC màger que hè solament duas decadas.
Segon l’estudi, un estiu caud provòca hòrt mensh insèctes l’annada seguenta. A las montanhas i a hèra espècias endemicas, çò que vòu díser que solament pòden víver acerà e enlòc aulhors. Se la temperatura ei mei hauta, los insèctes de hautor ne pòden pas huéger. Lo lor declin qu’ei segur e tanben invisible, silenciós. Aquò a efèits sus las plantas, los ausèths e lo sòu. Dab aquera situacion qu’ei possible donc pensar que los insèctes que i a en las nostas montanhas gasconas tanben an aqueth declin. E dilhèu cau poder har quauquarren entà l’arrestar, vertat ?
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País :
Fotografia principau: Mathhias Appel/CC
