Se visitam jamès eth desèrt deth Sahara ei possible pensar que tot ei semblable, que tot ei un sense fin de dunes e pèira. Mès i a un lòc en aqueth desèrt, es montanhes der Ahaggar, qu’ei un trincament totau dera monotonia minerau deth Sahara. Ahaggar ei situat en sud argerian e demòre com un mur escur de granit e basalt que desafie ua idia ancestrau que compòrte créder qu’eth desèrt ei tostemp parièr. Pr’amor que son montanhes fossilizades hè milions d’annades pr’amor dera fòrça dera erosion eolica.
Er Ahaggar ei ua estructura geologic unica. Ei un espaci sagrat entàs toaregs. Tanben ei ua resèrva de fauna e flòra autoctònes qu’encara resistís un des pejors climas deth mon. Son 550.000 km², çò ei era mitat der estat francés, en sud argerian, apròp des termières de Nigèr, Mali e Libia. Era majoritat son ergs (dunes) e hamades (altiplans de ròca) a mès de regs (zònes damb pèires).
Eth capdau d’aguestes montanhes qu’ei Tamanrasset, situada a 1.400 mètres de nautada e pòrta d’entrada ath massís. Un massís qu’ei tanben ua des zònes mès seques dera planeta. Es plojes pòden arribar as 100 mmm annadièrs e quan arriben ac hèn damb fòrça intensitat. Ua prètzhèt curiós ei qu’eth clima aciu ei mès suau qu’ath torn deth massís.
Un ancian sistèma de volcans
Er Ahaggar tanben ei çò que demòre d’un sistèma de volcans que i auec en airau entre ara hè 20 e 2 milions d’annades. Era erosion deishec cratèrs e volcans mòrti qu’aué son sonque torres de pèira estonantes. Fòrça d’aguestes son de color nere e vermelh pr’amor deth granit e eth basalt. Ena perifèria i a mès arena e esquist.
Eth vent e era ploja donques creèren es torres monolitiques d’Atakor, es vals seques (uadis) o encara es altiplans que rebremben ua auta planeta. Eth tuc mès naut ei eth Mont Tahat (2.916 m). Tanben cau remercar es montanhes d’Ilamane (2.276 mètres), Assekrem (2.726) e es adars Afao e Ahnet. En còth d’Assekrem ei on eth pair de Charles de Foucauld i bastic ua ermita en 1911. Era vision deth lòc ei susprenenta ; ua mar d’arena ath torn d’un nuclèu de torres de pèira.
Ahaggar tanben son centenars d’altiplans d’entre 1.000 i 2.000 mètres de nautada. Son plens de pèires e damb uadis prigonds. Es toaregs susvelhen eth lòc, nomenat Imugah pr’amor que non vòlen desbrembar era istòria d’aguestes montanhes. Es toaregs locaus son es toaregs de Kel Ahaggar, ua confederacion locau dirigida per un Amenokal. Aué encara fòrça toaregs son nomades e an es sues arramades ua part der an en airaus nauts e ua auta en territòri d’arena. Es sues haimes o tendes de pèu e fibra vegetau pòden èster vistes un shinhau per tot.
Es toaregs d’Ahaggar parlen tamahaq, un dialècte deth tamazig de Tifinagh. Es femnes dan as filhs era cultura locau e com escríuer. Es sòns vestits tradicionaus son es taguelmust, de color blu enes òmes. Aué fòrça toaregs trabalhen entàth torisme o era artesania dera plata e era pèu animau.
Non tot ei desertic. Tanben i a acacies, tamariguèrs e plantes halofiles a mès d’èrba temporau entre plòja e plòja. Bères ues des mès importantes son Olea leperrinei e Juniperus phoenicea qu’an suberviscut milèrs d’annades pr’amor que creishen en gòrges prigondes.
En Ahaggar tanben i traparam espècies animaus fantastiques com es gasèles dorca e de Cuvier, era dama mhorr, plan menaçada, fennecs e vops de Rüppel a mès d’iènes raiades. Es sòns cèus son controlats per agles reiaus e de Bonelli e arrianglos comuns e caparròis que cerquen varans, sèrps e cernalhes deth desèrt.
Non cau díder qu’eth sòn abitat preferit son es uadis, que soent an aigua. Cau senhalar es de Tamanrasset, Ideles e Hirhafok, plens de palmaredes datilères e jardins domestics. Apròp i a regions amb gravadures preïstoriques damb milèrs d’annades (Tassili n’Ajjer).
Aué, totun, ei encara un territòri clau entàs toaregs der airau pr’amor qu’es montanhes dan identitat as sòns abitants. Ei era zona on era vida contunhèc maugrat eth desèrt, on demòren es toaregs. Ua zòna qu’ère ua savana hè solament 6.000 annades damb elefants, rinocèros, ipopotams, girafes, bufals e antilòps grani. E qu’an demorat enes pintures preïstoriques de Tassili n’Ajjer.
Quan era region venguec mès e mès seca, era fauna major se n’anèc entà tostemp. Es darrères espècies granes que desapareishèren siguèren es girafes, es bufals e es antilòps. En 1000 aC ja sonque i demorauen gasèles, fennecs e iènes. E provòque estonament poder veir com encara aué i a gasèles de Civier o addax o oryx. Qu’an suberviscut maugrat era caça e era pression umana. Dilhèu pr’açò encara aué er Ahaggar ei un territòri de vida que non se sap ben ben se com demorèc enquiara epòca actuau.
Era Redaccion
Fotografia principau: Jalvarezg/Istock/CC
