Hèr pujar aigua mès enlà des dètz metres de nautada a un problema físic; des d’aguesta nautada eth pés dera colomna d’aigua ei tan naut que trincarie eth tub e se crearie er ued. Alara com hèn arbes com es sequoies o es eucaliptus entà poder amiar aigua a mès de 100 mètres de nautada ? Eth sistèma creat pes plantes ei com ua pompa que chuca er aigua des de’n naut en tot usar es leis dera termodinamica.
En aguest sistèma circulatori vegetau era prumèra part deth camin ei mòrt. Eth xilèma ei un teishut que condusís aigua e mineraus e ei format solament per cellules uedes mòrtes que deishen atau luòc a tubs longs e estrets.
Ua arquitectura necessària
Aguesta arquitectura ei necessària entà poder resistir pressions negatiues fòrça intenses. Mès, gràcies ara lignina es tubs non s’ahonen jós era pression. Son fòrça durs e resistents. Er arbe non emplegue ne ua caloria d’energia quimica entà hèr pujar era aigua. Eth sòn motor qu’ei eth Solei. Enes huèlhes i a horats microscopics nomenadi estomats. Quan aguesti s’òbren entà chucar diòxid de carboni entà har era fotosíntesi, era aigua der interior dera huèlha s’evapòre e gés vèrs er exterior.
Aguesta perda d’aigua provòque un ued, ua tension qu’ajude era cadia de mollecules d’aigua que i a en tronc enquias arraïtzes. Ei ua espròva clara dera teoria dera Coesion-Tension. Es mollecules d’aigua son asimants e gràcies as ligams d’idrogèn, son fòrça unides entre eres (coesion) e açò ajude a formar ua còrda liquida que non se trinque gaireben jamès.
Totun, aguest sistèma a un talon d’Aquiles. Se era secada ei fòrta e er arbe envie era aigua damb fòrça pr’amor que non i a pro aigua en solèr, era tension pòt víer tan nauta qu’era colomna d’aigua pòt trincar-se. E, en aqueth moment, er aire entre en tub.
Entà un arbe, açò qu’ei com patir una embolia. Un tub damb aire non pòt transportar mès aigua. Segontes diuèrsi cercaires deth CREAF, es espècies mediterranèes evolucionèren entà auer conductes dab fòrça que resistisen melhor er aire, e mès eth cambi climatic, que situe aguest sistèma enes sues limites.
En aute costat dera planta, es arraïtzes tribalhen per osmòsi. Cerquen er aigua físicament mès tanben apilen saus mineraus entà provocar era entrada dera aigua ena planta. Son es sensors vegetaus qu’avisen er arbe quan cau barrar es estòmes des huèlhes entà evitar morir de set.
Pr’amor qu’un arbe ei ua hònt grana que ligue eth cèu damb era tèrra. Mès deth 95% dera aigua que chuque ua planta acabe ena atmosfèra. Aguest procés donques idrate era planta e tot eth bòsc e ei responsable d’ua grana part dera pluèja que i a soent enes sèuves tropicaus.
Ei un sistèma tecnologic primitiu mès que constituís ua vertadèra ret idraulica naturau ideau. Ei ua ret que foncione sense electricitat e solament damb era fòrça deth Solei e dera natura dera aigua.
Era Redaccion
Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT
