Ongan los Estats Units d’America celèbran los dos cents cinquanta ans de la siuena declaracion unilaterala d’independéncia. Segon l’istoriografia del país, la “Revolucion Americana”. Tretze colònias britanicas atlanticas venguèron los primièrs tretze estats d’una nòva Federacion. Podèm tanben considerar aquela secession coma lo primièr capítol de la descolonizacion europèa.
Los colons pagavan una quantitat importanta de taxas a Grand Bretanha, mas avián pas de representacion dins lo Parlament Britanic, ont èran aprovadas de leis (qualques unas de fiscalas) qu’afectavan dirèctament las vidas e l’economia personala e generala dels colons. La populacion de las colònias èra de tres milions de personas.
La tension en la relacion entre los colons (la majoritat descendents de britanics) e lo poder de Londres aviá augmentada considerablament. La declaracion d’independéncia del 4 de julhet de 1776 a Filadèlfia establissiá una estructura federala e los principis d’egalitat de las personas amb d’influéncias evidentas dels dogmas de l’Illustracion del sègle XVIII. Aquela egalitat mostrava una oposicion als principis monarquics e aristocratics que governavan l’Euròpa d’aquela epòca. Après qualcunes ans de batalha entre los colons americans e l’armada britanica, l’independéncia foguèt reconeguda per Grand Bretanha amb lo Tractat de París l’an 1783.
L’origina de tot
Un dels eveniments mai coneguts d’aquel procès foguèt la nomenada “revòlta del tè” (segon l’istoriografia nacionala lo “Boston Tea Party”) l’an 1773. Al Parlament Britanic èra estada passada la “Lei del Tè”, qu’establissiá una nòva taxa a las importacions de divèrses produches, coma lo tè, una bevenda fòrça consomada pels colons e pels britanics.
Amb aquela lei, la Companhiá Britanica de las Índias Orientalas (asiaticas) pagava pas de tarifas doanièras per vendre los sieus produches al mercat american, del temps que los colons de las tretze colònias, que compravan abitualament de tè als productors neerlandeses (mens car que “lo britanic”) que provenián tanben de las plantacions asiaticas, pagarián ara d’importantas tarifas doanièras per la crompa de “tè neerlandés” o un prètz mai elevat pel “tè britanic”. Los colons considerèron aquela nòva lei una ataca a l’estructura economica de las colònias e una volontat d’augmentar las talhas pel govèrn britanic e sens aver consultat als meteisses colons sus aquela nòva legislacion.
Las protèstas comencèron a Filadèlfia e Nòva York, mas Boston e lo sieu pòrt venguèron lo scenari principal de la revòlta. Un grop de colons, desguissats d’amerindians mohawks autoctòns, lancèron a la mar tres cargaments de tè l’an 1773. Dintrèron als vaissèls HMS Darmouth, Beaver e Eleanour, amb de pigassas e de cotèls la nuèch del 16 de decembre de 1773. Segon qualques calculs, unas quaranta cinc tonas de tè foguèron lançadas a la mar amb un prètz aproximat de dètz mil liuras de l’epòca. Los colons destruiguèron pas cap de pèça dels vaissèls.
Lo govèrn britanic respondèt amb lo barrament del pòrt de Boston l’an 1774 e una repression fòrça sevèra mejançant de leis que condemnavan aqueles actes de revòlta. Qualques colons decidiguèron pendent un temps beure pas de tè coma responsa. La revòlta del tè foguèt la granda de la posteriora granda revòlta que comencèt l’independéncia unilaterala dels Estats Units d’America. E França e Espanha foguèron qualqu’unes dels primièrs en reconéisser aquela secession unilaterala.
Un article de Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
