TRAPEN ESTELES 10.000 VIATGES MÈS GRANES QU’ETH SOLEI

Era sciéncia astrofisica hè mès de dues decades que discutís se com ei possible qu’en Univèrs i auèssen horats neri massius sonque quan aguest auie mil milions d’ans. Era evolucion des esteles non permet eth creishement d’un objècte en espaci tan gran e damb tan pòc temps. Non i a temps entà collapsar damb aqueres mesures. Èren donques totes es esteles semblables ?

Ara eth telescòpi James Webb dec damb ua pèça mès d’aguest mistèri enquiara desconeishuda. Ua còla dera Universitat de Portsmouth, deth Cèntre d’Astrofisica d’Harvard e deth Smithsonian analizèc es signatures quimies dera galàxia GS 3073. Siguec trapat que non i a equilibri entre eth nitrogèn e er oxigèn dera estela. E açò tanpòc ei logic, pr’amor que sonque ua estela damb ua massa d’entre 1.000 e 10.000 còps era massa deth solei ac poirie explicar.

Açò son dus mistèris. Se i a massa nitrogèn enes galàxies mès primitiues açò tanpòc explicaue se perqué i a horats neri massiui. Mès poirie èster qu’andús fenomèns auèssen era madeisha origina o aumens quicòm en comun. Aguesta causa comuna poirien èster es esteles nomentades esteles monstre.

Gigants que produsisen nitrogèn

Segontes aquesti cercaires i a ua logica endarrèr de tot açò. Aguest tipe d’esteles cremen èli laguens des sòns nuclèus e produsisen carbòni. Aguest fugiriá vèrs er exterior dera estela. Acíu eth cicle carbòni-nitrogèn-oxigèn cambiariá lo carbòni per nitrogèn e açò explicarie se perqué i a tan nitrogèn en aguest tipe d’esteles (e tant ancianes).

Era galàxia GS 3073 demòstre donques qu’en sòn cèntre i a un horat nere actiu que devòre tota era matèria que i a ath sòn torn e damb una nauta velocitat. Aguest ojècte poirie èster çò que demòre d’ua estela primitiua. Se era ipotèsi ei confirmada es astronòms poirien vèir eth senhau que deishe ua estela giganta com se siguèsse un cadàvre galactic.

En gèr de 2026, Eth Centre d’Astrofisica confirmèc que ai auien bèri uns punts ròis enes regions mès luenhes der Univèrs. Que poirien èster esteles gigantasses. Se açò ei atau, es astronòms aurien demostrat que son reaus e que ara nèishen.

Anteriors espepissaments ja auien confirmat era preséncia de galàxies gigantasses sonque 1.400 milions d’annades dempús deth Big Bang. Mès non se podie explicar quina siguec era sua evolucion. Ara se sap qu’es esteles monstre èren era seme dera gravetat d’objèctes massiui qu’accelèren en temps entà crear estructures gigantes en Univèrs mès primitiu.

Aguest modèl universau ei ligat tanben damb cèrtes teories sus es horats neri que mòstren scenàris encara mès radicaus sus era arquitectura der Univèrs. Es pròplèus annades permeteràn trapar mès galàxies damb massa nitrogèn e cadua d’aguestes darà mès consistència ad aguesta teoria : qu’es esteles monstre auèren un ròtle cruciau durant eth neishement der Univèrs.

Era Redaccion

Fotografia principau: Alma/CC