Au bòsc de Laos, en Asia, i demòra un deus mamifèrs terrèstres mei rares de tota la planeta. Mes la soa situacion coma espècia n’ei pas briga bona. Que poiré dessaparéisser lèu. Qu’estó trobat pr’amor de la darrèra tecnologia. Qu’estó atau com los cercaires ac segueishen cada dia en tot esperant l’identificar e poder atau crear un plan entau son futur que seré ua ajuda a la soa reproduccion.
Aqueth mamifèr, qu’ei autan rare qu’ei quasi segur que jamei nat òmi ni nada hemna lo trobè abans. Mes la creishenta urbanizacion deu sègle XXI que provòca que mei e mai espècias sejan descobèrtas a la nosta epòca. Qualcunas adara tornadas a descobrir qu’èran estadas dublidadas abans e tot de començar d’estar estudiadas per la sciéncia. Qu’ei lo cas deu saola, ua espècia de bueu plan timide que solament demora en las montanhas de Laos, luenh deus umans. E que sembla que la soa situacion ei critica.
Testimòni de l’escandilhament deu gran mamifèrs asiatics
Atau, lo Saola (Pseudoryx nghetinhensis) qu’estó descobèrt solament en 1992 e pr’amor d’aquerò qu’estó un deus darrèrs mamifèrs grands descobèrts au sègle XX. Lo saola qu’ei donc ua espròva viva deus tesaurs amagats qu’an los bòscs e junglas de tota la planeta enqüèra uei. Solament qualcunes individús poguèron estar fotografiats e pro e sovent de faiçon accidentau. E açò qu’ei lo miralh biologic de l’esfonzament de tots los ecosistèmas asiatics actuaus.
Vertat ei que mantun mamifèr gran com lo tigre o l’elefant que son protagonistas de centenars de campanhas a la planeta, mes que tamben i a autes mamifèrs grans, coma lo saola, que son de cap a patir l’extincion e que ne son pas jamei nommats per las principaus campanhas internacionaus qu’an coma tòca ajudar los animaus. Lo territòri actuau deu saola qu’ei depredat pr’amor de la desforestacion, de navèras rotas o enqüèra lo braconatge. E lo saola demora a las estenudas mei primitivas de Laos, on ei solament lo darrèr representant d’ua fauna que’s moreish en silenci. E dilhèu aquò vòu díser que las companhias internacionaus hèn pas pro entà ajudar totas las espècias animaus.
L’estat d’escandilhament actuau deu saola n’ei pas un cas isolat. Qu’ei lo miralh d’un esfonzament màger a nivèu globau plan confirmat aus bòscs asiatics. Acerà la sèuva qu’ei totjorn trincada drin a drin, e aquò que provòca un trincament totau de l’ecosistèma ecologic. I a espècias que demoran isoladas deu monde en petitas estenudas deu bòsc. E ne pòden pas jamei sortir d’ailà. Açò ne pòt pas ajudar a subervíver ua espècia, pr’amor deu crotzament genetic. E la conclusion finau qu’ei l’escandilhament.
Dejà en 2021 qualcunas imatges fotograficas de daubuas estenudas protegidas de Laos confirmavan que i avèvan pas grans mamifèrs. Maugrat la proteccion legau. Qu’estó alavètz quan lo grop ecologista Saola Working Group lancè un avís a la populacion mondiau. Que i avèvan saolas enqüera mes la soa fin qu’èra plan pròcha. En efèit, los braconaires aucisson pas dirèctament lo saola, mes las soas tecnicas de caça quiò qu’ac hèn.
Tanben i a cercaires qu’ajudan e plan. Un estudi pùblicat aquera annada, que confirmè lo genòma d’aquera beròja espècia. Segon los cercaires, qu’ei un mamifèr qu’a ua diversitat genetica estonanta. E aquò que pòt enqüèra balhar espèr aus asimants deu saola e deus animaus car se son trapats divèrs especimèns, que’s poiré ensajar d’ajudar l’espècia dab tecnicas reproductivas navèras.
Qu’ei pr’açò que las equipas de cercaires an tostemps l’ajuda de las darrèras tecnologias, que pòden ajudar a trapar un individú. E que la cèrca contunha en las montanhas de Laos. Los cercaires, que son ajudats per cans e qu’amassan ADN deu saola . Puish analisan los sons de la natura dab l’espèr de’n trapar un. Tanben son cercats dab l’ajuda d’estudis termics. Entaus scientifics, la tòca finau n’ei pas solament sauvar l’espècia, mes demostrar qu’ua espècia pòt estar sauvada shens la véder, e aquò que poiré har repensar la comunautat scientifica lo son ròtle actuau.
Cau soviéner que lo saola, solament demora au bòsc de las vaths de las montanhas annamitas, situadas enter Laos e Cambodja, en regions que son enter los 400 e 1.200 mètres de hautor. Segon qualcunes cercaires, qu’ei un tipe d’antilòp, pr’amor deus sons còrns mes lo son ADN que confirmè qu’apartien a un navèth genre animau. Non se sap pas quau ei la soa populacion actuau, mes se pensa que n’i poiré aver enter 70 e 700 especimèns en Laos e près de 100 de mei en Vietnam.
Lo saola, que minja, mei que mei, èrba, près deus fluvis e en grops petits. En 2010 qu’estó capturat un individú, mes solament viscó dus dias. Lo saola qu’ei dejà ua espècia endemica deu lòc, çò que vòu díser que pòt pas estar trapat en un aute lòc de la planeta. Entà ensajar de lo salvar lo governament vietnamian balhè 500 km² mei de territòri au Parc Nacionau de Vist Quang, on demora. Mes la soa situacion contunha d’estar grèva.
Los saolas an ua hautor de prèp de 90 centimètres e pòden pesar 90 quilogramas. Demoran en grops plan redusits, de solament 3 o 5 animaus e tanben pateishen l’ataca de predators coma lo tigre o lo leopard asiatic. Totun, la piéger miaça actuau qu‘ei l òmi . Coma tostemps.
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País: https://www.radiopais.fr/episode/526
Fotografia principau: Wikimedia Commons_Silviculture
