Uei ei rare saber qu’ua espècia animau s’espandís. E aquò comença de se debanar sovent. Mes en Mèxic i a ua espècia felina que comença e lençar au monde un senhau clar; qu’èm ací entà i demorar e non entà nse escandilhar. Atau, lo darrèr cens hèit sus la populacion de jaguars (Panthera onca) mexicans qu’ei plan positiu. La populacion de jaguars en aqueth país que seré dinc a, haut o baish, un 10% major que sheis annadas abans.
Atau, en 2018, i avèvan en Mèxic 4.100 jaguars. A la fin de 2024 mei de 5.300. Qu’ei ua notícia que balha espèr. Los expèrts ne pensavan pas que n’i auré tants e mensh enqüèra en daubuns territòris. Segon Adan Peña, de l’Aliança entau Jaguar « totun, enqüèra ei ua espècia que poiré patir lèu l’extincion » pr’amor de l’activitat umana e la desforestacion.
Segon los cercaires, la situacion que poiré cambiar plan se la populacion de jaguars mexicans arribava aus 8.000 especimèns. Dab la taxa reproductiva que poiré aver adara, que hèn de besonh mei de 30 annadas entà poder arrivar ad aquera chifra. Totun, qualcunes etològs creden que la populacion se poiré doblar en solament 15 o 20 ans.
« Que cau assegurar lo territòri protegit dab argent e dab personas, çò ajustè Peña ». En 2024 qu’estón analisadas 414.000 ectaras de bòsc en 15 estats mexicans e l’analisi realizada qu’ei la melhora jamei hèita en aqueth país pr’amor que dinc a 50 cercaires i participèn. Tanben i participè lo governament locau, la societat e lo governament estatau.
Un estudi plan pregond
Se i avó un estudi enqüèra mei pregond en Amazonas pr’amor que i avón dinc a 1.200 cameras trapa, los mexicans usèn 920 cameras. E podó estar confirmat que, maugrat que lo jaguar avèva perdut en Mexic dinc au 60% deu son abitat, los darrèrs ans la soa populacion que’s podèva considerar urosa.
Segon Peña, qu’ei plan important ajudar aqueth felin dab ponts entà la fauna en rotas e camins de hèr. Que demorè demostrat qu’aquò ajudava plan la fauna, e adara lo governament que’n bastirà mei. “Solament pendent los darrèrs ans, qu’estón bastits centenars de ponts entà la fauna entà poder crotzar las rotas en mei d’un milion d’ectaras. Mes enqüèra i a zònas pas protegidas e que cau poder difusar aquera proteccion pertot.
Mantun expèrt que voló alavetz poder parlar plan deu Tren Màia, pr’amor que provoquè pas tant domau a l’environament. Que i estón bastits hèra ponts entà la fauna e aquò qu’auré ajudat e plan divèrsas espècias animaus, dont lo jaguar, a subervíver mélher. Que cau soviéner qu’estó l’òbra umana la que pus ajudè la fauna a Mèxic.
Lo Tren Màia que crotza lo Bòsc de Calakmul, e qu’estó plan criticat justament pr’açò. Mes Peña que digó que dens aqueth bòsc ei on mei jaguars estón trobats. Puish tanben n’i a hèra au Pacific Sud, lo Cèntre deu país, lo Pacific Nòrd e la Còsta Centrau Pacifica. “L’espècia ne patí pas nada pèrda, çò ajustè Peña. Mes que cau bastir mei infrastructuras entà los poder protegir mélher”.
Entaus expèrts, que cau arrestar totaument lo comèrci de pèths, cranis e uasses de Jaguar. Segon Wildlife Mesoamerica, Mèxic qu’ei lo país on mei son venudas parts d’aqueth felin. E entà o poder arrestar, que cau acòrds enter lo governament mexican e Facebook. Ua factor negatiu que son los jaguars qu’aucisson lo neurissatge. Mes que i a asseguranças que pòden ajudar los neuridors.
En daubuas regions deu país, coma Sonora, los abitants que pòden recéber d’argent se son trobats jaguars vius. Sustot los neuridors. E uei i a hèra neuridors mexicans que considèran dejà lo jaguar un beròi aliat, e pas un enemic que cau tuar. Gràcias a açò Mèxic qu’ei lo segon país deu monde dab mei jaguars après Brasiu.
Lo jaguar qu’ei enqüèra ua espècia clau ara ora de considerar san un environament. Qu’a de besonh hèra territòri entà poder víver plan. Tanben a de besonh de presas, coma cèrvis, pecaris e tapirs entà subervíver. Se n’i a pas mei, lo jaguar ne pòt pas mei subervíver, e se hè enlà deu lòc. Mes ua melhora proteccion ajuda lo jaguar e tanben tota la biodiversitat del territòri. Pr’amor que lo jaguar, segon mei d’un expèrt, se pòt adaptar e plan au cambiament climatic e lo desvolopament uman. Mes ne’s pòt pas adaptar quan pateish la desforestacion o la destruccion dirècta de l’ecosistèma on demora.
La Redaccion
Aquesta cronica suu Ràdio País: https://www.radiopais.fr/episode/503
Fotografia principau: Bart Van Dorp/CC
