Encara pendent era decada de 1990 es relacions internacionaus seguien ua teoria pro optimista. Dempús dera fin deth Mur de Berlin en 1989 e dera madeisha Union Sovietica en 1991, un politològ estatsunitenc, Francis Fukuyama, lancèc era tesi dera “fin dera istòria”.
Damb aguesta teoria, era fin dera Guèrra Heireda èra acabada pr’amor d’una victòria totau des democracies liberaus e era economia de mercat. Nat auta alternatiua podie lutar contra aguesta victòria occidentau. Siguec atau que comencèc ua unipolaritat mondiau dirigida per Estats units de manèra indiscutibla. Es caracteristiques d’aguest movement sigueren ua espandida dera globalizacion, eth multilateralisme institucionau e era integracion economica globau.
Totun, en 2001, en seteme, tot açò patic un collapse finau. Eth dia 11 i auèren es atemptats contra es tors bessons en Naua York e eth Pentagòn en Washington. Al-Qaida atacaue atau eth comèrci internacionau e era globalizacion. Demostrèc qu’èren ua menaça e qu’eth nuclèu politic e economic des Estats units demoraue expausat a ua menaça qu’ère, ara, globau.
Segontes er istorian Eric Hobsbawm, eth sègle XXau auie estat un sègle cuèrt, pramor que comencèc en 1914 e acabèc en 1991. Er 11 de seteme de 2001 siguec era fin dera transicion d’un sègle ar aute e eth començament definitiu deth sègle XXIau. E aguest sègle començaue coma un periòde de seguretat totau que serie era caracteristica mès importanta dera politica internacionau.
Enquia 2001 es movements terroristes internacionaus auien estat nacionaus, pr’amor dera liberacion coloniau des païsi o restacadi damb era quèrra extrèma (IRA, ETA, Brigades Rojes). Era lògica d’aguesti grops ère solament estatau pr’amor qu’es sòns objectius èren politics e territoriaus.
Al-Qaeda, siguec dirigida per Osama bin Laden e Ayman al-Zawahiri e prepausaue un terrorisme transnacionau. Es sues origines auien estat es mujaidins afganesi finançadi pes madeishi Estats Units, Arabia Saudita e Pakistan. Era tòca èr lutar contra es sovietics en Afganistan pendent era dècada de 1980. Totun, aguest movement cambiec en 1990 vèrs ua ret globau. Al-Qaida volie destrusir er òrde internacionau a trauèrs deth collapse des regims occidentaus e non islamics.
Metòdes de finançament descentralizadi
Entara sociologia modèrna Al-Qaida siguec sonque ua franquicia corporatiua modèrna. Es sòns metòdes èren descentralizadi, secrèts e damb cellules autonòmes que podien actuar en quinsevolh moment. Non calie auer dirigents. En 11 de seteme utilizèren es madeishes infrastructures qu’eth mon modèrn actuau (avions, escòles, sistèmes economics) e tanben armes de destruccion massissa.
Era responsa dera administracion estatsunitenca dirigida per George W. Bush, siguec cambiar eth dret internacionau e er equilibri geopolitic globau. Dempús des atemptats der 11 de seteme siguec lençada era doctrina Bush, formalizada ena Estrategia de Seguretat Nacionau en seteme de 2022. Açò trincaue de biais radicau es principis classics de dissuasion que i auien auut a nivèu internacionau des de 1648.
En 2001 es naues directiues se basèren en afirmar dauant de menaces asimetriques qu’es Estats Units auien eth dret d’atacar de manera unilaterau a toti, encara qu’era menaça non siguèsse reau, çò ei dider, que se podie atacar abans qu’arribèsse era menaça. E non calie des d’ara justificar arren.
Ja non calie amiar es prepaustes d’ataca a organismes coma Nacions Unides pr’amor que podien èster vetades per païsi non aliadi de Washington. E tanben calie cambiar totes es dictadures dera planeta en democracies formaus. Atau serien tanben aliadi de Washington.
Lèu siguec desvolopat un nau concèpte : Era guèrra globau contra eth terror. Siguec dessenhat un marc juridic e militar indefinit en temps e espaci. Es guèrres naues non serien declarades mès hètes damb ua tactica (eth terrorisme) que calie arrestar damb ua lista d’estats criminaus e es sues organizacions terroristes. E atacar-les.
Açò marcarie eth futur deth Proxim Orient e Asia Centrau. En octubre de 2001 e damb eth supòrt dera OTAN, es Estats Units ataquèren Afganistan. Calie destrusir Al-Qaida e acabar damb es talibans, qu’auien governat eth país des de 1996 e que tanben auien balhat refugi a Osama Bin Laden dempús.
Era envasion capitèc, mès non era epòca posteriora pr’amor qu’arren siguec rebastit e i auec dempús ua insurreccion. Eth conflicte viec cronic e demostrèc qu’es armades occidentaus non podien jamès guanhar. Encara en 2003 siguec envasit Iraq damb era ajuda deth Reiaume Unit e der estat espanhòu. Es nacions Unides non ac auien autorizat. I auien armes de destruccion massissa que jamès sigueren trapades dempús.
Aço provoquèc eth trincament dera diplomacia internacionau a nivèu europèu. D’un costat i auien es americans e es anglesi e der aute es francesi e es alemands. Destrusir er estat iraquian non amièc ad arren de positiu. Comencèc lèu ua guèrra civiu entre chiites e sunnites e dempús neishèc Estat Islamic (Daesh).
Tot açò provoquèc cambis prigonds enes societats occidentaus. Entà protegir collectiuament es nacions, calie desbrembar-se de cèrts drets individuaus. En Estats Units siguec aprovada era USA Patriot ACT que daue mès poders ath FBI e ara NSA entà susvelhar melhor es persones, mès que mès estrangères.
Tanben siguec creat un espaci de detencion internacionau qu’ère ua excepcion a totes es leis estataus umanes: Guantanamo, en Cuba. Es presoèrs non èren presoèrs de guèrra mès sonque enemics illegaus. Açò permetec poder torturar-los. Milèrs de presoèrs i demorèren durant annades.
Mès tot amassa costèc milèrs de milions de dolars e es estatsunitencs comencèren a mostrar senhaus de fatiga ara ora de voler ordenar era planeta. I auèren escandòls (Abu Ghraib en Iraq o Guantanamo en Cuba) que deslegitimèren era diplomacia de Washington.
Damb era majoritat dera armada estatsunitenca en Orient Proxim, China profechèc eth moment. E comencèc ua espandida economica e tecnologica globau estonanta. Tanben Russia preparèc era sua armada entà temps futurs.
Er 11 de seteme de 2001 acabèc donques era polida istòria dera globalizacion mondiau dirigida per Estats Units. Eth sègle XXIau començaue non com era fin dera istòria mès com un contunh vèrs ua epòca mès trincada, complèxa e d’inseguretat qu’abans. Ara era estabilitat, seguretat e patz venien rars en un mon cada còp mès en luta.
Un article de Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Imatge principau: gavinandrewstewart/CC
