ES ESTELES NANES OSCURES SE NOIRISSEN DE MATÈRIA ESCURA
Es esteles nanes escures serien objèctes alimentats per matèria escura formades dempús es cambiaments patits per esteles nanes marrons segontes ua còla d’astronòms dera Universitat de Durham, dera Universitat d’Hawai’i e dera Universitat de Liverpool.
Qué ei era matèria escura ? Durant es darrères 50 annades an auut diuèrses ipotèsis mas cap s’impausèc. Bères ues des candidates mès bones son es particules massiues fèbles o WIMP qu’agissen de manèra fòrça fèble damb era matèria ordinària. Non emeten lutz e non responen a fòrces electromagnetiques. E solament pòden ester trapades a trauèrs des efèctes dera gravetat. E ei un tipe de matèria necessàri entara existéncia des esteles nanes escures. “Era matèria escura pòt èster capturada pes esteles e acumular-se laguens des madeishes, çò didec Jeremy Sakstein, dera Universitat d’Hawai’i.”. Es esteles normaus an de fenomèns de produccion de fussion nuclear en es sòns nuclèus. E liberen ua grana quantitat de calor e d’energia. Se era massa ei pro grana era gravetat provòque era contraccion dera matèria vèrs eth centre dera estela.
Esteles que’emeten lutz
Açò libere fòrça energia que vedem coma lutz. Es esteles nanes escures emeten tanben lutz. An apuprètz un 8% dera massa deth Solei e aguesta massa non ei pro entà desencadenar reaccions de fusion. “Pr’açò i fòrça objèctes en Univèrs qu’emeten solament ua lutz febla, çò didec Sakstein. Son coneishudi pes cercaires coma esteles nanes marrons”. Totun, se son en regions on i a fòrça matèria escura pòden tornar a cambiar”.
“Gahen era matèria escura que provòque que venguen nanes escures. Quanta mès matèria escura mès ne pòden chucar. E mès matèria escura laguens des madeishes, mès d’energia que menarà entara sua fin.
Alavètz solament cau poder identificar es nanes escures, damb eth liti-7, damb efèctes unics. Pr’amor que creme fòrça ben e desapareih lèu lèu laguens des esteles normaus. Se i a liti-7, podèm començar a parlar d’ua estela nana escura e non abans. Er estudi siguec publicat ena revista online internacionau Journal of Cosmology and Astroparticle Physics.
Era Redaccion
Fotografia principau: Makelessnoise/CC.
