ES DESCHIFRADA LA LENGA TEOTIHUACANA
Fasiá de sègles que los cercaires avián per tòca de poder deschifrar la lenga teotihuacana, aquela que foguèt utilizada dins un dels empèris màgers d’America centrala. E ara semblariá que los secrets d’aquesta lenga serián estats deschifrats de biais evident. E una de las màgers culturas mesoamericanas seriá al descobèrt.
Fins ara, los toristas que vesitavan las roïnas teotihuacanas èran assabentats que la lenga teotihuacana demorava secreta pr’amor que non podiá pas èsser deschifrada. D’autras culturas mesoamericanas balhèron amb las lors lengas mai d’informacion sus la cultura originala ; las lors dinastias e istòrias e los lors biaisses de viure. Mas la sciéncia o aviá pas pogut far amb la lenga teotihuacana.
Se sabiá pas se los imatges tanben podián èsser considerats coma d’informacion escricha, e s’aquò èra aital, cossí podián èsser legits ? Èra un lengatge solament escrich o tanben oral? E s’aquò èra una lenga, quina? Ara l’Universitat de Copenaga prepausa que la lenga teotihuacana seguissiá de principis d’autras lengas e tradicions mesoamericanas ancianas coma los logogramas.
Los cercaires Magnus Pharao Hansen e Christopher Helmke afirman doncas que la lenga teotihuacana seguissiá lo principi de dobla prononciacion e qu’aperten a la familha lingüistica utoastèca, ancessora de las lengas actualas nauatl, cora, e huichol. E doncas los glifes teotiuacans pòdon ara èsser plan legits.
La vila mai anciana de Mesoamerica
La vila de Teotihuacan foguèt fondada aperaquí en l’an 100 abans lo Crist e durèt fins a l’an 600. Èra situada el nòrd-èst del bacin mexican e mesurava 20 km2 amb una populacion de fins a 125 .000 abitants. Tanben foguèt una vila e una cultura en contacte amb d’autras civilizacions mesoamericanas pendent longtemps.
Se sap pas encara quin pòble bastiguèt Teotihuacan e quina relacion avián amb los abitants posteriors d’aquel airal. Tanpauc es pas brica segura la fin de la vila. Qualques teorias afirman que foguèt una invasion dels chichimècas del nòrd, d’autras una guèrra civila, d’autras una catastròfa environamentala e d’autres encara una amassada de las teorias ja mençonadas.
«I aguèt fòrça culturas en Mèxic. Qualques una pòdon èsser restacadas amb divèrsas culturas mexicanas. Mas pas d’autras. Teotihuacan es una d’aquestas, çò diguèt Sansen. Se sabiá pas quina lenga parlavan e quinas culturas posterioras ne foguèron religadas».
«Un expèrt pòt plan diferenciar la cultura teotihuacana d’autras d’aquela meteissa epòca, çò apondèt Helmke. Se sap que cèrtas parts de la vila de Teotihuacan èran abitadas per de maias. Daissèron cèrts signes dins la ceramica e los murs que podián pas èsser legits fins ara».
Segon aquestes cercaires, la lenga teotihuacana es l’ancessora de las lengas cora e huichol mas tanben de la lenga astèca nauatl. Fins ara, se pensava que los astècas avián migrat vèrs lo centre mexican sonque après la casuda de Teotihuacan. Mas los cercaires creson que i a un ligam lingüistic entre Teotihuacan e los astècas que confirmariá que cèrtas populacions de lenga nauatl serián pervengudas abans dins l’airal e que serián los descendents dirèctes dels teotihuacans.
Per poder arribar a aquela conclusion los cercaires identifiquèron las semblanças lingüisticas de la lenga teotihuacana amb d’autras lengas mesoamericanas e calguèt reconstituir la lenga nahuatl mai anciana. “Si que non, seriá coma assajar de deschifrar de runas vikingas amb lo danés actual. Seriá anacronic, çò diguèt Helmke. Cal far servir de lengas contemporanèas ».
Pasmens, la lenga teotihuacana es estada plan malaisida de deschifrar. Per divèrsas rasons. Una es que los logogramas teotihuacans an, sovent, un significat dirècte. L’imatge d’un coiòt vòl dire coiòt. Mas tanben pòt far partida d’un autre mot. E alara se pòt pas saber çò que vòl dire.
Segon aqueles cercaires, cal plan conéisser non solament lo sistèma d’escritura teotihuacan mas tanben lo de totas las lengas utoastècas. Cal saber cossí èran prononciats los mots se volèm conéisser la lenga teotihuacana. E cal tornar bastir la primièra lenga utoastèca per compréner çò que vòlon dire los tèxtes teotihuacans.
“I a de tèxtes dins la ceramica mas tanben dins los murs, çò diguèt Hansen. Mas son limitats e cal estudiar mai la vila per veire se i a mai de tèxtes, çò apondèt lo cercaire. Avèm pas fach una teoria mas una ipotèsi. Mas cal encara trobar d’autres tèxtes escriches en lenga teotihuacana per la poder melhor religar a d’autres. ”
Fins ara, cap de cercaire aviá pas assajat de comprene una lenga mesoamericana anciana en estudiant d’autras lengas actualas e las lors ancessoras mai luènhas. E tanpauc cap de cercaire aviá pas temptat de demostrar qu’un logograma a una valor fonetica que pòt èsser desparièra segon lo contèxt. Aquò es bastir tot un metòde que d’autres cercaires poiràn tanben après utilizar per comprene d’autras lengas ancianas. Aquel estudi de la lenga teotihuacana foguèt publicat dins lo numeric Current Anthropology.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Fotografia principala; FKLV/CC
