D’OCCITANS E L’OCCITAN PENDENT LA GRANDA GUÈRRA
Se visitatz los pòbles occitans, trobaretz totjorn dins una plaça del centre un monument amb de flors e de bandièras francesas, amb lo messatge “Aux enfants morts pour la France” e amb la lista dels joves de la comuna mòrts pendent la Primièra Guèrra Mondiala. Vertadièrament la Granda Guèrra foguèt una massacre demografica a las tèrras occitanas. Qualques familhas perdèron totes los òmes joves pendent lo conflicte.
Uèch milions de mòrts (un milion quatre cents mil franceses) en una guèrra que totes consideravan que durariá solament de meses e que comencèt la decadéncia europèa e la naissença de nòvas poténcias mondialas. Belgica e lo nòrd de França foguèron un dels principals scenaris e los sieus territòris patiguèron una destruccion sens precedents. Malgrat los assages de qualques politics, coma lo socialista Joan Jaurés, la mobilizacion e lo sentiment patriotic foguèron general a tot lo continent.
Una mortalitat tras qu’elevada
La mortalitat foguèt mai elevada entre los soldats originaris dels departaments occitans. Dispausam pas d’estatistica especifica que dessepare los soldats mòrts occitans, mas coma exèmple, del Lemosin moriguèron lo 19% dels soldats que partiguèron a la batalha. De la Vauclusa moriguèron uèch mil soldats. Lo percentatge de França foguèt mai pichon, un 7%.
L’abséncia dels òmes joves (a la guèrra) provoquèt tanben una diminucion importanta de las naissenças pendent aqueles ans, e aquela mortalitat redusiguèt tanben la quantitat de trabalhadors a la postguèrra, amb qualques domenis de l’economia amb una evidenta manca de trabalhadors.
Una consequéncia dicha abitualament es qu’afectèt clarament la lenga occitana. Qualcunas opinions culpabilizèron l’occitan del màger percentatge de soldats occitans mòrts. Aqueles joves, sustot se èran originaris dels territòris rurals o de las pichonas vilas, desconeissián la lenga francesa, o almens avián pas un nivèl sufisent de coneissença lingüistica. Comprene pas de biais drech las òrdres dels sieus generals o dels sergents podián condusir aqueles soldats a una mòrt segura.
Per evitar aquela situación al futur, qualcunes cercaires creson que fòrça familhas occitanas decidiguèron ensenhar pas la pròpria lenga als sieus filhs (sustot los òmes) e qué coneguèssen solament lo francés, se devián tornar a una autra guèrra. E aquela paur èra cèrta, pr’amor que vint ans après començava un autra guèrra, la Segonda Guèrra Mondiala, mai mortifèra a nivèl mondial, mas qu’entraïnava pas la continuitat generacionala de coneissença de la lenga, una estructura basica per la siuena subrevivença.
A las trencadas de la batalha de Verdun o de la Soma, ont se produsiguèron los piègers chaples, èra pas rara escotar parlar en occitan entre los soldats. E fòrça cartas d’aqueles meteisses soldats dirigidas a las siuenas pròprias familhas èran escrichas en aquela lenga. Una pròva evidenta qu’al començament del sègle XXn l’occitan èra encara una lenga fòrça utilizada a las tèrras occitanas.
Malgrat aquela situacion, lo pòble que patiguèt un percentatge mai elevat de defuncions per la guèrra foguèt catalan, la municipalitat d’Orellà (amb un 13,04 % de la populacion totala del pòble). La Granda Guèrra doncas provoquèt un grand cambiament en la demografia dels departaments occitans e en l’utilizacion de la lenga occitana.
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
