Eth gravitino poirie èster era naua particula que, segon diferents cercaires poirie explicar, fin finau, era matèria escura. Es fisicians an analisat gravitinos cargats coma naus possibles candidats ara essència dera matèria escura. Es gravitinos son particules fòrça pesades dera teoria dera supergravetat. Son particules que solament an ua carga electrica que pòt pàs èster trapada pr’amor que n’i a força pògues.
Totun, es cercaires an encara ua oportunitat damb es laboratòris naus JUNO e DUNE. E se poirie trapar aguest senhau unic, çò que poirie ligar era fisica damb es particules dera gravetat. Es gravitinos cargats son fòrça pesats e poirien dar lutz ara matèria escura damb era unificacion de totes es fòrçes dera natura.
Era matèria escura ei encara aué un des majors mistèris dera fisica fondamentau. Ath long de 40 annades es cercaires an prepausat diuèrses prepaustes teoriques com es axions o es WIMPs, mès cap non capitèc ara ora d’explicar çò qu’ei era matèria escura. Totun, non hè guaire annades arribèc ua naua teoria qu’unifique era fisica des particules e era teoria dera gravetat : es gravitinos cargats.
Ara, un article publicat ena revista online Physical Review Research per scientifics dera Universitat de Varsòvia e der Institut Max Planck de Fisica Gravitacionau, mòstre com laboratòris coma JUNO son tanben fòrça adaptats entà trapar gravitinos de matèria escura cargada. E es simulacions combinen dus camps, era fisica basica de particules e era quimica quantica. Segontes açò, es gravitinos deurián èster aquera particula unica e segura.
Ua longa istòria
En 1981 Murray Gell-Mann, ja confirmèc qu’es particules deth Modèl Estandard, eth quark e eth lepton, son tanben en ua teoria que se pòt formular matematicament N=88, e qu’era supergravetat, ère guidada per sa maximalitat maximau. Era supergravetat N=8 conten, a mès de particules de matèria deth modèl estandard d’espin 1/2, tanben ua partida gravitacionau: eth graviton (d’espin 2) e 8 gravitinos d’espin 3/2.
Se eth Modèl Estandard ei donques ligat ara supergravetat N=8, era relacion pòt tanben senhalar un camin entà resòlvre eth problèma mès dificil dera fisica teorica fondamentau, çò ei unificar era gravetat damb era fisica de particules. Atau, N=8 supergravetat conten 6 quarks e 6 leptons (electron, muon, taon e neutrinos) e arrèste era preséncia d’autes particules de matèria.
40 ans dempús e sense poder encara auer trapat cap naua particula de matèria, ei coerent pensar qu’era sola expliacion teorica deth nombre de quarks e leptons en aqueth Modèl Estandard ei era sola reau. Maugrat que damb petiti problèmes. Hè annades Krzysztof Meissner, dera Facultat de Fisica dera Universitat de Varsòvia, en Polonha, e Hermann Nicolai, der Institut Max Planck de Fisica Gravitacionau (Institut Albert Einstein/AEI), en Potsdam, Alemanha, podèren, totun, prepausar era supergravetat damb cargues electriques de particules deth Modèl Estandard.
Segontes aguesta teoria es gravitinos son cargats eletricament. E non pòden dividir-se. Meissner e Nicolai prepausèren que 2 gravitinos de carga ±2/3 poirien èster particules de matèria escura fòrça diferentes de tot prepausat enquiara. E es axions de massa (protons) e es WIMPs son electricament debils, mes compatibles damb era Matèria Escura. Non siguec trapat arren mès en 40 ans.
Es gravitinos, totun, maugrat que son electricament cargats e que pòden èster un beròi candidat a particules de Matèria Escura son fòrça rars e còsten fòrça de trapar. Era recerca per trapar-los siguec fòrça dificil (solament i aurie un gravitino per cada 10.000 km3 en Sistèma Solar) mès se pense qu’eth descorbiment poirie èster confirmat lèu.
Un des laboratòris qu’ac poirie trapar ei er Observatòri de Neutrinos Sosterranh chinés de Jiangmen (JUNO). Era sua tòca ei trapar es proprietats des neutrinos. Entà poder trapar-los cau ne trapar fòrça en tot utilizar enquia 20.000 tones d’un liquid organic, sintetic, semblable ar òli, laguens un batèl esferic d’un diamètre de 40 mètres damb mès de 17.000 fotomultiplicators ar entorn dera esfèra. JUNO poirie començar a mesurar açò pendent era fin de 2025.
Er nau article ara presentat ofrís ua analisi des signatures especifiques qu’es eveniments provocats pes gravitinos poirien produsir argon liquid. Ei descrita era teoria a mès d’ua simulacion des possibles signatures segontes era velocitat e direccion d’un gravitino. Entà poder açò hèr es cercaires avisen que cau auer un coneishement naut de quimica quantica e calculs intensius fòrça importants.
Era simulacion demòstre que, se tot ei ben hèt, eth passatge d’un gravitino deisharà un senhal unic que non poirà èser identificat damb particules coneishudes. E que cau alavètz amassar era fisica de particules basiques e es metòdes avançats de quimica quantica entà poder resólvre eth problèma.
Pr’amor que trapar gravitinos fòrça cargats serie un gran pas ara ora d’unificar era teoria dera gravetat e des particules. Atau, se pense qu’es gravitinos an masses der òrden dera massa de Planck e que serien prumèr trapadi a trauèrs dera indicacion dirècta dera fisica prèpa dera escala de Planck. Solament atau se poiràn dar evidéncies entà poder unificar totes es fòrçes dera natura.
Era Redaccion
