Un dels personatges literaris mai coneguts de l’istòria es lo mosquetaire D’Artanhan de Bearn dels romans “Los tres mosquetaires”, “Vint ans après” e “Lo vescomte de Bragelogne” d’Alexandre Dumas (1802 – 1870). Mas D’Artanhan vertadièrament existiguèt, malgrat que l’argument del roman es fòrça desparièr de la vida del celèbre mosquetaire del sègle XVII.
Lo sieu nom èra Carles de Batz-Castèlmor d’Artanhan (1611 – 1673) e èra originari de la Gasconha e aucupèt de cargas importantas, coma capitani de la gàrdia reiala, dins del còrs dels mosquetaires pendent lo reinatge de Loís XIV (1638 – 1715) e parcialament jol govèrn del cardenal Mazarino (1602 – 1661). Aqueles soldats èran los que devián protegir personalament lo monarca e la familha reiala.
Malgrat que la siuena familha aperteniá a la “pichona noblesa”. Carles èra pas lo filh eretièr (èra lo quatren) de Bertran de Batz, e deguèt cercar una autra orientacion a la siuena vida, luènh de las proprietats feudalas. E en aquela epòca existissián solament doas possibilitats: o la carrièra militara o l’eclesiastica. L’an 1630 emigrèt a París ont comencèt la siuena vida militara. Pendent la guèrra dels trenta ans intervenguèt a las operacions militaras en qualques localitats del Rosselhon catalan coma Cotlliure o Perpinhan.
La descobèrta d’un cavòt
Las darrièras setmanas a ocupat d’articles a la premsa pr’amor que d’arqueològs an descobèrt a la glèisa de Sant Pèire e de Sant Pau de la vila neerlandesa de Maastricht un cavòt que poiriá èsser la del mosquetaire gascon. Foguèt justament dins aquela vila ont moriguèt l’an 1673 pendent un sètge militar, mai que mai per l’impacte d’una bala a la gargamèla o al pitrau. En aquela epòca, lo reialme de França voliá sometre los Païses Basses al sieu domeni e las batalhas e los sètges èran constants.
Après l’enfonzament d’una partida del temple, las recèrcas per estudiar la possibla restauracion, condusiguèron los arqueològs a l’autar ont èran tradicionalament sepelidas de personalitats istoricas conegudas. Dins d’un dels cavòts an trobat un cadavre amb unas marcas d’impacte d’una bala e una moneda francesa de l’epòca. Fòrça coïncidéncias, mas la sciéncia deurà reconéisser la veracitat d’aquela ipotèsi.
Ara los arqueològs an enviadas a unes laboratòris de Munic a Alemanha qualqu’unas mòstras d’ADN per lo restacar amb un descendent de la familha Batz qu’abita a la Provença per determinar se vertadièrament lo cadavre trobat es del conegut mosquetaire.
Lo personatge literari es inspirat parcialament en “Las memòrias de M. D’Artanhan” de Gatien de Courtilz de Sandras, tanben inspiradas en la biografia reala del celèbre mosquetaire. Una informacion importanta es que, çò de mai segur, d’Artanhan coneguèt pas jamai los autres tres mosquetaires companhs dels romans, Athos, Porthos e Aramis, malgrat qu’aqueles autres personatges existiguèron tanben istoricament. D’Artanhan, un occitan universal conegut per l’istòria, mas sustot per la literatura.
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
